სქემა
ძალის გამოყენება — ვინ, როდის, რატომ
💡 დააკლიკეთ სქემას — გაიხსნება მთელ ეკრანზე; იქ დააკლიკეთ ნებისმიერ ბლოკს განმარტებისთვის. დახურვა — Esc ან ×.
ეს გვერდი ILP-6-ის საფეხური ③–⑤-ია (გამოსაყენებელი სამართალი → საკითხები → სუბსუმფცია) — საერთაშორისო საგამოძიებო მისიისა და სასამართლოების დასკვნებზე დაყრდნობით. ყოველ საკითხს ვუკავშირებთ კურსის შესაბამის კვირას.
1. ძალის გამოყენება (jus ad bellum) — ვინ, როდის, რატომ
⚠️ ეს მისიის შეფასებაა და არა სასამართლოს გადაწყვეტილება. ომის დაწყების კანონიერებაზე არც ECtHR-ს და არც ICJ-ს უმსჯელია. ანგარიში სადავოა — კრიტიკა, ორმხრივი ინსტრუმენტალიზაცია და ანგარიშის გარეთ გაჩენილი მტკიცებულებები → 🔍 ტალიავინის ანგარიში — სანდოობა.
1.0 ⭐ ამოსავალი წერტილი: ცხინვალის რეგიონი — საქართველოს ტერიტორიაა
ყველა სხვა საკითხამდე სამართლებრივი ანალიზი ერთ კითხვას უნდა უპასუხოს: ვის ტერიტორიაზე გამოიყენა საქართველომ ძალა?
| # | არგუმენტი | წყარო |
|---|---|---|
| 1 | ცხინვალის რეგიონი საქართველოს სუვერენული ტერიტორიაა — ოკუპირებული რუსეთის მიერ | კანონი „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ”, მუხ. 2(ბ) |
| 2 | გამოყოფის უფლება არ არსებობდა; მესამე სახელმწიფოს მიერ აღიარება — საერთაშორისო სამართლის დარღვევა | IIFFMCG I, გვ. 17, §11 |
| 3 | წესდების მუხ. 2(4) კრძალავს ძალას სახელმწიფოთა „საერთაშორისო ურთიერთობებში” — სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობის ან პოლიტიკური დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ | გაეროს წესდება, მუხ. 2(4) |
| 4 | ტერიტორიული მთლიანობის პრინციპი „სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობებით შემოიფარგლება” | ICJ, Kosovo AO, 2010 (რეზიუმე, გვ. 132) |
| 5 | მისია თავადვე აღიარებს: კონფლიქტი მიმდინარეობდა „მხოლოდ საქართველოს სუვერენული სახელმწიფოს საზღვრებში”; ხელისუფლებას, როგორც წესი, არ ეკრძალება ძალის გამოყენება შიდა კონფლიქტში — „ძალადობრივად გამოყოფისთვის მებრძოლი ტერიტორიული წარმონაქმნების წინააღმდეგ” | IIFFMCG II, გვ. 239 |
„ყველა წევრი თავს იკავებს საერთაშორისო ურთიერთობებში ძალის მუქარისგან ან გამოყენებისგან ნებისმიერი სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობის ან პოლიტიკური დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ…“
ორიგინალი: „All Members shall refrain in their international relations from the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state, or in any other manner inconsistent with the Purposes of the United Nations.“
— გაეროს წესდება, მუხ. 2(4)
ორიგინალი (IIFFMCG II, გვ. 239): „The armed conflict between Georgia and South Ossetia took place exclusively within the borders of the sovereign state of Georgia as they had been internationally recognized at the time when Georgia became member of the United Nations.“ … „Consequently, a government is generally not prevented from using armed force in internal conflicts, e.g. against insurgents starting a civil war or against territorial entities fighting violently for secession.“
➜ დასკვნა (jus ad bellum): საქართველოს ოპერაცია ცხინვალის რეგიონში — სუვერენული სახელმწიფოს მოქმედებაა საკუთარ ტერიტორიაზე და არა „სხვისი ტერიტორიის დაბომბვა”. მუხ. 2(4) მას არ კრძალავს. ამ ოპერაციას თავდაცვით (მუხ. 51) გამართლება არც სჭირდება — თავდაცვა სახელმწიფოთაშორისი ინსტიტუტია.
⚠️ როგორ მივიდა მისია საპირისპირო დასკვნამდე — და რატომ არის ეს სადავო
მისიამ ზოგად წესს (რიგი 5) გამონაკლისი დაუპირისპირა: საქართველომ სოჭის შეთანხმებით (1992), 1994 წლის შეთანხმებითა და 1996 წლის მემორანდუმით ძალის გამოყენებაზე უარი თქვა, ამიტომ მუხ. 2(4) ამ კონფლიქტზე „ვრცელდება” (II, გვ. 239–241). აქედან მან ორი დასკვნა გამოიტანა: ცხინვალზე შეტევა — აკრძალული ძალის გამოყენებაა (II, გვ. 242–243), ხოლო სეპარატისტულ წარმონაქმნს თავდაცვის უფლება აქვს (II, გვ. 242).
| მისიის არგუმენტი | პრობლემა |
|---|---|
| სოჭის შეთანხმების პრეამბულა წესდებას იმოწმებს → საქართველომ 2(4) ამ კონფლიქტზე „აღიარა” | წესდების დადასტურება ადასტურებს წესდებას ისეთს, როგორიც არის — მუხ. 2(4) კი მხოლოდ „საერთაშორისო ურთიერთობებს” ფარავს. პრეამბულის მითითება ნორმის ფარგლებს ვერ აფართოებს |
| 1994 წლის შეთანხმება — ძალის გამოყენებაზე უარი | მისია თავადვე აღნიშნავს, რომ ამ დოკუმენტის სამართლებრივი ბუნება „არ არის დამოუკიდებელი ხელშეკრულების ბუნება” (II, გვ. 240) |
| „ცეცხლის შეწყვეტის” ვალდებულებები → სეპარატისტულ წარმონაქმნს მუხ. 2(4)-ის დაცვა ეკუთვნის | ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმის დარღვევა (თუ ასეთი იყო) ვერ აქცევს ოკუპირებულ ტერიტორიას „სხვის ტერიტორიად” და დე ფაქტო რეჟიმს — სახელმწიფოსთან გათანაბრებულ სუბიექტად |
| „სეპარატისტულ წარმონაქმნსაც აქვს თავდაცვის უფლება” | მუხ. 51 თავდაცვის უფლებას „გაეროს წევრს” ანიჭებს. რუსეთის მიერ შექმნილ და შენარჩუნებულ რეჟიმს საკუთარი სახელმწიფოს წინააღმდეგ თავდაცვის უფლება რომ მიენიჭოს, ეს დაკანონებდა სწორედ იმ სეპარატიზმს, რომლის აღიარებაც მისიამვე უკანონოდ ცნო (§11) |
⚠️ ეს შემთხვევითი დეტალი არ არის. ფორმულა „სააკაშვილის რეჟიმის აგრესია სამხრეთ ოსეთის ხალხის წინააღმდეგ” — რუსეთის ოფიციალური ნარატივია (IIFFMCG II, გვ. 190 — „The Russian View”). სამართლებრივი ჩარჩო, რომელიც ცხინვალის რეგიონს „სხვის ტერიტორიად” ეპყრობა, ამ ნარატივის ლოგიკას იმეორებს → 🎭 პროპაგანდა · 🔍 ტალიავინის ანგარიში
რა რჩება — jus in bello (ომის წარმოების წესები)
ოპერაციის კანონიერება (jus ad bellum) და მისი წარმოება (jus in bello) — სხვადასხვა კითხვაა (§4 ქვემოთ). საკუთარ ტერიტორიაზეც სახელმწიფო ვალდებულია, დაიცვას საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი და ადამიანის უფლებები — მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვა, განურჩეველი თავდასხმის აკრძალვა. მისიის კრიტიკა GRAD-ისა და კასეტური საბრძოლო მასალის გამოყენებაზე (I, §29) სწორედ ამ სიბრტყეს ეხება — და არა იმას, ჰქონდა თუ არა საქართველოს უფლება, საკუთარ ტერიტორიაზე ემოქმედა.
1.1 თუნდაც მისიის საკუთარ ჩარჩოში — II ტომის ნიუანსი
| საკითხი | II ტომის დასკვნა | წყარო |
|---|---|---|
| ვინ ესროლა პირველმა? | „შეუძლებელია დადგინდეს” — სიტუაცია „უკიდურესად ფეთქებადი” იყო, ორივე მხარე ძალის გამოყენებისთვის ემზადებოდა | ტ. II, გვ. 246 |
| ოსური თავდასხმები ქართულ სოფლებზე (აგვისტოს დასაწყისი) | „შეიარაღებული თავდასხმა” წესდების მუხ. 51-ის მნიშვნელობით — საქართველოს თავდაცვის უფლება წარმოეშვა | ტ. II, გვ. 244–246 |
| ქართული პასუხი ადგილზე (7 აგვისტომდე) | აუცილებელი და პროპორციული → კანონიერი თავდაცვა | ტ. II, გვ. 250–251 |
| 7 აგვისტოს 23:35-ის შეტევა ცხინვალზე | შესაძლოა აუცილებელიც იყო (სამშვიდობო მექანიზმი მოშლილი იყო), მაგრამ არაპროპორციული — მიზანი მხოლოდ თავდაცვა არ იყო | ტ. II, გვ. 250–251 |
| რუსული ძალები 8 აგვისტომდე | ქართული ვერსია ვერ გადამოწმდა — მაგრამ „არ არის გამორიცხული”, რომ ახალმა მტკიცებულებამ ეს აჩვენოს; „ძლიერი ნიშნები” რუსული ყოფნისა 14:30-მდე | ტ. II, გვ. 254–256 |
ორიგინალი (ტ. II, გვ. 251): „To the extent that the attacks on Georgian villages, police and peacekeepers were conducted by South Ossetian militia, self-defence in the form of on-the-spot reactions by Georgian troops was necessary and proportionate and thus justified under international law. On the other hand, the offensive that started on 7 August, even if it were deemed necessary, was not proportionate to the only permissible aim, the defence against the on-going attacks from South Ossetia.“
1.2 I ტომის რვა დასკვნა
ტალიავინის მისიის ყველაზე ცნობილი დასკვნა ერთ წინადადებაშია:
„სულ რამდენიმე დღეში კანონიერი და უკანონო სამხედრო მოქმედების სურათი ორ მთავარ აქტორს — საქართველოსა და რუსეთს — შორის ამოტრიალდა.“
ორიგინალი: „In a matter of a very few days, the pattern of legitimate and illegitimate military action had thus turned around between the two main actors Georgia and Russia.“
— IIFFMCG I, გვ. 24, §21
| # | ქმედება | მისიის დასკვნა | წყარო |
|---|---|---|---|
| 1 | საქართველო — ოპერაცია ცხინვალის რეგიონში, 7/8 აგვისტოს ღამე | მისიის შეფასებით — „გაუმართლებელი”, რადგან ის ოპერაციას მუხ. 2(4)-ის ჭრილში აფასებს (სოჭის შეთანხმების გამო) და მოითხოვს თავდაცვის აუცილებლობასა და პროპორციულობას. ⚠️ სადავოა: ოპერაცია საქართველოს საკუთარ ტერიტორიაზე ჩატარდა — მუხ. 2(4) მას არ ფარავს (იხ. §1.0). GRAD-ისა და კასეტური საბრძოლო მასალის საკითხი — IHL-ის სიბრტყეა (§4) | გვ. 22–23, §19 |
| 2 | საქართველო — ძალა რუს მშვიდობისმყოფელებზე | მისიის შეფასებით — უკანონო: 8 აგვისტომდე რუსეთის მიმდინარე შეიარაღებული თავდასხმა არ იყო. ⚠️ მაგრამ II ტომი თავადვე წერს: ქართული თავდასხმა რუსულ სამშვიდობო ბაზაზე — „ჯერ კიდევ ღია საკითხია” (II, გვ. 252); საქართველოს პოზიციით, პირველი რუსმა მშვიდობისმყოფელებმა ესროლეს (იქვე) | გვ. 23, §20 |
| 3 | სეპარატისტული ძალები — „თავდაცვა” | მისიის შეფასებით — „კანონიერი თავდაცვა”. ⚠️ სადავოა: მუხ. 51 თავდაცვის უფლებას სახელმწიფოს ანიჭებს; დე ფაქტო რეჟიმს საკუთარი სახელმწიფოს წინააღმდეგ ეს უფლება არ აქვს (იხ. §1.0). უდავოა: ეთნიკური ქართველების წინააღმდეგ ქმედებები — IHL-ის დარღვევა; ყოველი მოქმედება 12 აგვისტოს შემდეგ — უკანონო | გვ. 23, §19 |
| 4 | რუსეთი — პირველი ფაზა: მშვიდობისმყოფელების დაცვა | მისიის შეფასებით — კანონიერი, პირობით: „თუ” მშვიდობისმყოფელებს თავს დაესხნენ, პროპორციული საშუალებებით. ⚠️ ეს პირობა თავად არის სადავო — იხ. რიგი 2 | გვ. 23, §21 |
| 5 | რუსეთი — მეორე ფაზა: შეჭრა საქართველოს სიღრმეში | უკანონო — „თავდაცვის გონივრულ ფარგლებს ბევრად გასცდა”; ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ ნგრევა — „არანაირად გაუმართლებელი” | გვ. 24, §21 |
| 6 | საქართველო — წინააღმდეგობა რუსეთის მეორე ფაზაზე | კანონიერი თავდაცვა, წესდების მუხ. 51 | გვ. 24, §21 |
| 7 | აფხაზეთი + რუსეთი — ზემო კოდორი | უკანონო ძალა (მოსკოვის შეთანხმება 1994 + წესდება 2(4)) და შეიარაღებული თავდასხმა საქართველოზე მუხ. 51-ის მნიშვნელობით; საქართველოს თავდაცვა — კანონიერი | გვ. 25, §24 |
| 8 | ყველა მხარე — ომამდელი მუქარები | უკანონო: წესდება 2(4) კრძალავს არა მხოლოდ ძალას, არამედ მუქარასაც; ეწინააღმდეგება 2(3)-საც | გვ. 25–26, §24 |
რუსეთის სამი გამართლება — სამივე უარყოფილია:
| გამართლება | რატომ არ მუშაობს | წყარო |
|---|---|---|
| ჰუმანიტარული ინტერვენცია | სადავოა, არსებობს თუ არა საერთოდ; რუსეთი თავად აპროტესტებდა მას კოსოვოს საქმეში; მეზობელ სახელმწიფოს საკუთარი ინტერესებით — „საერთოდ არ ეკუთვნის” | გვ. 24, §22 |
| მოქალაქეების დაცვა | ჩვეულებითი სამართალი ასეთ ქმედებას არ უშვებს; თუნდაც — მხოლოდ ევაკუაცია; რუსეთმა „ფართომასშტაბიანი ოპერაციები” ჩაატარა | გვ. 24–25, §23 |
| „მშვიდობის იძულება” | ტერმინს სამართლებრივი საფუძველი არ აქვს; მოქმედება — არაპროპორციული | გვ. 22, §18; გვ. 24, §21 |
🔗 კვ. 3: წესდება 2(4) და 51 · 2625 — „ძალა არასოდეს უნდა იქნეს გამოყენებული საერთაშორისო საკითხების გადასაწყვეტად” · Corfu Channel — „ძალის პოლიტიკა”. კვ. 1: კოსოვო 1999 — ჰუმანიტარული ინტერვენციის დებატი.
⚖️ მისიის ჩარჩო — ორი მნიშვნელოვანი დათქმა. (1) მისია „არ არის ტრიბუნალი” (გვ. 2); მისი ფაქტობრივი ბაზა სასამართლო პროცესებისთვის განკუთვნილი არ არის (გვ. 8, §8). (2) ICJ-ს ძალის გამოყენების საკითხზე არ უმსჯელია (საქმე მხოლოდ CERD-ს ეხებოდა) → ICJ.
2. სახელმწიფოებრიობა, გამოყოფა და აღიარება
| საკითხი | დასკვნა | კვირა |
|---|---|---|
| გამოყოფის უფლება | საერთაშორისო სამართალი თვითგამორკვევის საფუძველზე ცალმხრივად ახალი სახელმწიფოს შექმნის უფლებას არ ცნობს — კოლონიური კონტექსტისა და აპარტეიდის გარეთ. გამოყოფა „ექსტრემალურ პირობებში, როგორიცაა გენოციდი” — საყოველთაოდ არ არის მიღებული; და გენოციდი არ ყოფილა | კვ. 3 — 2625, safeguard clause; OpenRewi: „no right of secession has yet been recognised” |
| uti possidetis | საბჭოთა კავშირის დაშლისას დამოუკიდებლობა ეკუთვნის მოკავშირე რესპუბლიკას (საქართველოს), და არა ტერიტორიულ ქვე-ერთეულს (ცხინვალის რეგიონი, აფხაზეთი) | კვ. 3 |
| აღიარება | მესამე ქვეყნის მიერ აღიარება — საერთაშორისო სამართლის დარღვევა: უკანონო ჩარევა საქართველოს სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობაში; ჰელსინკის აქტის I პრინციპი | კვ. 1 — აღიარება = დელიქტი; მონტევიდეო 11 |
(IIFFMCG I, გვ. 17, §11)
ორიგინალი: „Recognition of breakaway entities such as Abkhazia and South Ossetia by a third country is consequently contrary to international law in terms of an unlawful interference in the sovereignty and territorial integrity of the affected country, which is Georgia.“
🔗 კვ. 3 — Kosovo AO-სთან შედარება. ICJ-მა 2010 წელს თქვა, რომ დამოუკიდებლობის დეკლარაცია უკანონოა, როცა ის „დაკავშირებულია ძალის უკანონო გამოყენებასთან ან იმპერატიული ნორმების სხვა უხეშ დარღვევებთან”. ❓ სემინარის კითხვა: როგორ მიუყენებდით ამ კრიტერიუმს 2008 წლის ფაქტებს — რუსეთის მიერ ძალის გამოყენებას საქართველოს სიღრმეში და ეთნიკურ წმენდას, რომლებიც ტალიავინის ანგარიშმა დაადგინა? (⚠️ ეს ანალოგიაა და არა სასამართლოს დასკვნა: ICJ-ს აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონზე არ უმსჯელია.)
3. „პასპორტიზაცია” — მოქალაქეობა და სუვერენიტეტი
- მოქალაქეობის მინიჭების აღიარებისთვის საჭიროა ფაქტობრივი კავშირი (ოჯახი, ხანგრძლივი ცხოვრება, სამსახური) და წარმოშობის ქვეყნის თანხმობა; საქართველოს სამართალი ორმაგ მოქალაქეობას არ ცნობს; ყოფილი საბჭოთა მოქალაქეობა — არ არის საკმარისი საფუძველი;
- ➜ „ნატურალიზებულთა” აბსოლუტური უმრავლესობა საერთაშორისო სამართლით რუსეთის მოქალაქე არ არის — ისინი საქართველოს მოქალაქეები რჩებიან;
- ➜ მასობრივი პასპორტიზაცია „ღია გამოწვევაა საქართველოს სუვერენიტეტისთვის და ჩარევაა საქართველოს შიდა საქმეებში”.
(IIFFMCG I, გვ. 18, §12)
🔗 კვ. 3: ჩარევის აკრძალვა (2625). კვ. 4: სუბიექტობა, სახელმწიფოს უწყვეტობა. და პრაქტიკული შედეგი: „მოქალაქეების დაცვის” არგუმენტს (§23) ფაქტობრივი საფუძველი ეცლება.
4. საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი (jus in bello)
⚠️ ორი სხვადასხვა კითხვაა: ომის დაწყების კანონიერება (jus ad bellum) და ომის წარმოების კანონიერება (jus in bello). ერთი მეორეზე არ არის დამოკიდებული — კანონიერად მებრძოლმაც შეიძლება ჩაიდინოს სამხედრო დანაშაული, და პირიქით.
| დასკვნა | წყარო |
|---|---|
| ყველა მხარემ — ქართულმა, რუსულმა და ცხინვალის სეპარატისტულმა ძალებმა — IHL და ადამიანის უფლებები დაარღვია; ბევრი დარღვევა ცხინვალის სეპარატისტული არარეგულარული ჯგუფების, მოხალისეების ან დაქირავებულების მიერაა ჩადენილი | IIFFMCG I, გვ. 26, §26 |
| ეთნიკური წმენდა ეთნიკური ქართველების წინააღმდეგ ცხინვალის რეგიონში — ომის დროს და მის შემდეგ; ქართული სოფლების სისტემატური ძარცვა და ნგრევა | IIFFMCG I, გვ. 27, §27 |
| ქართული GRAD და კასეტური საბრძოლო მასალა ცხინვალზე — განურჩეველი თავდასხმა | IIFFMCG I, გვ. 28, §29 |
| რუსული კასეტური საბრძოლო მასალა — „ნიშნები და, შესაბამისად, შეშფოთება” (გორი და, შესაძლოა, სხვაგან); რუსეთი გამოყენებას უარყოფს, მიუხედავად დამოუკიდებელი ანგარიშებისა (მათ შორის ნიდერლანდების კომისიის — ჰოლანდიელი ჟურნალისტის სიკვდილი გორში, 12.08.2008) | IIFFMCG I, გვ. 28, §29 |
| რუსეთის ძალების მიერ ცხინვალის სეპარატისტული ძალების დარღვევების ვერაღკვეთა — ცეცხლის შეწყვეტამდე და შემდეგ | IIFFMCG I, გვ. 27, §28 |
| ~135 000 იძულებით გადაადგილებული; 35 000-ზე მეტი ვერ ბრუნდება | IIFFMCG I, გვ. 27, §28 |
➜ სასამართლოს დასკვნები ამ საკითხებზე — ECtHR (მშვიდობიანი მოსახლეობის მკვლელობა, სახლების დაწვა, ტყვეების წამება) და ICC.
5. ოკუპაცია და „ეფექტიანი კონტროლი”
საქართველოს პოზიცია — კანონით:
„…მის ტერიტორიაზე ნებისმიერი სხვა სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების ყოფნა საქართველოს სახელმწიფოს მკაფიოდ და ნებაყოფლობით განცხადებული თანხმობის გარეშე, 1907 წლის ჰააგის რეგულაციების, 1949 წლის ჟენევის IV კონვენციისა და საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლის ნორმების შესაბამისად, არის სუვერენული სახელმწიფოს ტერიტორიის უკანონო სამხედრო ოკუპაცია.“
— კანონი „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ” (23.10.2008), პრეამბულა
კანონი ოკუპირებულად აცხადებს აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და ცხინვალის რეგიონს (ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი), მათ შორის შავი ზღვის შესაბამის საზღვაო ზონებსა და საჰაერო სივრცეს (მუხ. 2); ადგენს გადაადგილების შეზღუდვებს — უცხოელებისთვის შესვლა მხოლოდ ზუგდიდისა და გორის მიმართულებიდან (მუხ. 4).
ECtHR — სასამართლოს დადგენილი ფაქტი: ცეცხლის შეწყვეტის (12.08.2008) შემდეგ ცხინვალის რეგიონი და „ბუფერული ზონა” რუსეთის იურისდიქციაში იყო — ეფექტიანი კონტროლის საფუძველზე (GvR II, 2021, სარეზ. ნაწ. პ. 2). 2023 წელს: აფხაზეთი — „ამჟამად საქართველოს მთავრობის ფაქტობრივი კონტროლის გარეთ, მაგრამ რუსეთის ფედერაციის ‚ეფექტიანი კონტროლის’ ქვეშ” (GvR II (js), 2023, სქ. 2).
🔗 კვ. 2: აი, შიდა სამართლისა და საერთაშორისო სამართლის ურთიერთქმედება — შიდა კანონი საერთაშორისო სამართალს (ჰააგა, ჟენევა, ჩვეულება) პირდაპირ იმოწმებს. კვ. 4: სახელმწიფოს უწყვეტობა — ოკუპაცია „ჩვეულებრივ” სახელმწიფოს არ აქრობს (OpenRewi, გვ. 237).
6. რა დაგვრჩა — ხუთი პუნქტი
- ძალის აკრძალვა ყველას ეხება — საქართველოს 7/8 აგვისტოს მოქმედებას მისიამ „გაუმართლებელი” უწოდა; რუსეთის მოქმედება საქართველოს სიღრმეში — უკანონო; საქართველოს თავდაცვა ამის შემდეგ — კანონიერი (მუხ. 51).
- „გენოციდი” — უსაფუძვლოა; ეთნიკური წმენდა ქართველების წინააღმდეგ — სავარაუდოა.
- აღიარება — უკანონოა; გამოყოფის უფლება არ არსებობდა (uti possidetis).
- პასპორტიზაცია — სუვერენიტეტის ხელყოფაა; „მოქალაქეების დაცვის” არგუმენტი ფაქტობრივ საფუძველს კარგავს.
- jus ad bellum ≠ jus in bello — IHL ყველა მხარემ დაარღვია; სასამართლოებმა რუსეთის პასუხისმგებლობა ოკუპაციის ფაზაზე დაადგინეს.