📅 ქრონოლოგია

წესი: აქ მხოლოდ ფაქტია — რა მოხდა და როდის. მხარეთა შეფასებები და განცხადებები — განცხადებების გვერდზე. თითოეულ ჩანაწერს თან ახლავს წყარო.

შემოკლებები: IIFFMCG I / II — ევროკავშირის საერთაშორისო საგამოძიებო მისიის ანგარიში (2009), ტომი I / II · GvR II — ECtHR, Georgia v. Russia (II) [GC], 2021 · GvR IV — ECtHR, Georgia v. Russia (IV), 2024.

---

I. ფონი — 1992–2008

თარიღი	მოვლენა	წყარო
1992, ივნისი	სოჭის შეთანხმება (შევარდნაძე — ელცინი); ცხინვალის რეგიონისთვის იქმნება გაერთიანებული სამშვიდობო ძალები (JPKF) — თითო ბატალიონი (500-მდე) რუსული, ქართული და ოსური მხრიდან, რუსი მეთაურით. საქართველომ ამ შეთანხმებით ძალის გამოყენების აკრძალვა კონფლიქტზე გავრცელებულად აღიარა	IIFFMCG I, გვ. 14; გვ. 22, §19
1994, მაისი	მოსკოვის შეთანხმება ცეცხლის შეწყვეტისა და ძალების დაშორების შესახებ (აფხაზეთი) → CIS-ის სამშვიდობო ძალები (3 000-მდე; ჯარი მხოლოდ რუსეთმა გამოყო)	IIFFMCG I, გვ. 14; გვ. 25, §24
1996	მემორანდუმი ქართულ-ოსურ კონფლიქტში უსაფრთხოებისა და ნდობის განმტკიცების ზომების შესახებ	IIFFMCG I, გვ. 22, §19
2002	რუსეთის მოქალაქეობის ახალი კანონი (მუხ. 13, 14) — გამარტივებული წესი; იწყება მასობრივი „პასპორტიზაცია” ცხინვალის რეგიონსა და აფხაზეთში	IIFFMCG I, გვ. 18, §12
2006	საქართველო ცხინვალის რეგიონსა და აფხაზეთში ალტერნატიულ ადმინისტრაციებს ქმნის	IIFFMCG I, გვ. 30, §34
2008, აპრილი	ნატოს ბუქარესტის სამიტი: საქართველოს წევრობის თხოვნაზე — პოზიტიური ხაზი, მაგრამ მიღებისკენ უშუალო ნაბიჯების გარეშე	IIFFMCG I, გვ. 17
2008, გაზაფხული	დაძაბულობა აფხაზეთის ზონაში: ფრენები, მათ შორის უპილოტო საფრენი აპარატების; აპრილში — CIS-ის სამშვიდობო ძალების გაძლიერება; მაისის ბოლოს — რუსული სამხედრო სარკინიგზო ქვედანაყოფი აფხაზეთში, საქართველოს პროტესტის მიუხედავად	IIFFMCG I, გვ. 18–19, §13
2008, 15 ივლისი – 2 აგვისტო	რუსეთის ფართომასშტაბიანი წვრთნები ჩრდილოეთ კავკასიის სამხედრო ოლქში და შავ ზღვაზე; ივლისის შუა რიცხვებში — აშშ-ის ხელმძღვანელობით „Immediate Response” ვაზიანში	IIFFMCG I, გვ. 19, §13
2008, აგვისტოს დასაწყისი	ცხინვალის რეგიონის ხელისუფლება მშვიდობიან მოსახლეობას რუსეთის ტერიტორიაზე ახსნის	IIFFMCG I, გვ. 19, §13

---

II. „ხუთდღიანი ომი” — 7–12 აგვისტო, 2008

თარიღი / დრო	მოვლენა	წყარო
1 აგვისტო	ერედვი–ხეითის შემოვლით გზაზე ასაფეთქებელი მოწყობილობა ხუთ ქართველ პოლიციელს აზიანებს; 1/2 აგვისტოს ღამე — ინტენსიური სროლა, მათ შორის სნაიპერული და ნაღმსატყორცნით; ეუთოს მისიის შეფასებით — 2004 წლის შემდეგ ყველაზე სერიოზული	IIFFMCG II, გვ. 207–208
6 აგვისტო, შუადღიდან	სროლა თითქმის მთელ საკონტაქტო ხაზზე — ავნევი–ნული–ხეთაგუროვო და დმენისი–ფრისი; მისიის შეფასებით, ოსური თავდასხმები ქართულ სოფლებზე — „შეიარაღებული თავდასხმა“ (მუხ. 51) → სამართლებრივი შეფასება	IIFFMCG II, გვ. 208; გვ. 244
7 აგვისტო, ~03:41	⚠️ საქართველოს ვერსია: შსს-ის ჩანაწერებით, რუსული ჯავშანტექნიკა როკის გვირაბს გადის. მისიამ ეს ვერ გადაამოწმა, მაგრამ არ გამორიცხა → ტალიავინის ანგარიში	The New York Times (16.09.2008); IIFFMCG II, გვ. 254
7 აგვისტო	სროლა ნაღმსატყორცნებითა და არტილერიით გრძელდება; დიპლომატიური მცდელობა (იაკობაშვილი, პოპოვი, კულახმეტოვი) — უშედეგო; ქართველი წარმომადგენლები JPKF-ის შტაბს ტოვებენ	IIFFMCG II, გვ. 208
7 აგვისტო, 19:00	სააკაშვილი ტელემიმართვაში ცალმხრივ ცეცხლის შეწყვეტას აცხადებს და მოლაპარაკებისკენ მოუწოდებს; რამდენიმე საათი ცეცხლის შეწყვეტა ძალაშია, ~22:00-ზე სროლა განახლდება	IIFFMCG II, გვ. 208–209
7 აგვისტო, 23:35	საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანება, საქართველოს ოფიციალური ინფორმაციით — „თავდაცვითი ოპერაციის” დაწყების შესახებ	IIFFMCG I, გვ. 19, §14
7/8 აგვისტოს ღამე	საქართველოს ძალების ოპერაცია საკუთარ ტერიტორიაზე — ცხინვალის რეგიონში; არტილერია, მათ შორის GRAD-ის სისტემები. მისიის შეფასებით, სწორედ ეს აღნიშნავს ფართომასშტაბიანი შეიარაღებული კონფლიქტის დასაწყისს — „დაძაბულობის, პროვოკაციებისა და ინციდენტების” ხანგრძლივი პერიოდის კულმინაციას → სამართლებრივი ჩარჩო: §1.0	IIFFMCG I, გვ. 10–11, §§2–3; გვ. 28, §29
8 აგვისტო, დილა	რუსეთის საჰაერო ძალები იწყებენ ოპერაციებს ქართულ სამიზნეებზე, ცხინვალის რეგიონის ფარგლებს გარეთაც (ვარიანი, გორი) — რუსეთის ოფიციალურ დროზე ადრე	IIFFMCG I, გვ. 20, §16
8 აგვისტო, 14:30	რუსეთის ოფიციალური ინფორმაციით — ამ დროს შედიან პირველი რუსული ქვედანაყოფები ცხინვალის რეგიონში	IIFFMCG I, გვ. 20, §15
8 აგვისტო	რუსეთი აცხადებს, რომ ქართულმა შეტევამ ორი რუსი მშვიდობისმყოფელი იმსხვერპლა; საქართველო მიზანმიმართულ თავდასხმას უარყოფს. მისიას დამოუკიდებელი მონაცემები არ აქვს, თუმცა მსხვერპლს „სავარაუდოდ” მიიჩნევს	IIFFMCG I, გვ. 21, §17
9 აგვისტო	ცხინვალის „შანხაის” უბანში ტყვედ ჩავარდნენ ქართველი სამხედროები, მათ შორის გიორგი ანწუხელიძე	ECtHR, Malachini (2026), §19; GvR II, §264
10 აგვისტო	საქართველო ცალმხრივ ცეცხლის შეწყვეტას და ცხინვალის რეგიონიდან ძალების გაყვანას აცხადებს; მოწინააღმდეგე მხარე ამას არ მიჰყვება	IIFFMCG I, გვ. 21, §17
10/11 აგვისტოს ღამე	ქართული ძალების უმეტესობა ცხინვალის რეგიონს ტოვებს; რუსული ჯარი ცხინვალის რეგიონისა და აფხაზეთის ადმინისტრაციულ საზღვრებს კვეთს და პოზიციებს იკავებს გორში, ზუგდიდში, სენაკსა და ფოთში	IIFFMCG I, გვ. 21, §17
11 აგვისტო	შინდისის ბრძოლა — II ქვეითი ბრიგადის 17 სამხედრო იღუპება → შინდისი	სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური (2020)
11 აგვისტო	საქართველო ECtHR-ს სახელმწიფოთაშორისი სარჩელით მიმართავს (no. 38263/08) და დროებით ღონისძიებას ითხოვს	GvR II, §1
12 აგვისტო	ECtHR იყენებს დროებით ღონისძიებას (წესი 39) — ორივე სახელმწიფოს მოუწოდებს, შეასრულოს მუხ. 2 და 3	GvR II, §5
12 აგვისტო	საქართველო ICJ-ს მიმართავს რასობრივი დისკრიმინაციის აღმოფხვრის კონვენციის (CERD) საფუძველზე	ICJ, სარჩელი, 12.08.2008
12 აგვისტო	ექვსპუნქტიანი შეთანხმება — მედვედევი, სააკაშვილი, სარკოზი (ევროკავშირის სახელით) → ცეცხლის შეწყვეტა	IIFFMCG I, გვ. 11, §2; II, გვ. 439
12 აგვისტომდე	აფხაზური ძალები, რუსეთის მხარდაჭერით, ზემო კოდორს იკავებენ	IIFFMCG I, გვ. 11, §2; გვ. 22, §17

📊 დანაკარგები (IIFFMCG I, გვ. 5, §1): საქართველოს მონაცემებით — 170 სამხედრო, 14 პოლიციელი, 228 მშვიდობიანი მოქალაქე, 1 747 დაჭრილი; რუსეთის მონაცემებით — 67 სამხედრო, 283 დაჭრილი; ცხინვალის რეგიონის მონაცემებით — 365 დაღუპული. სულ დაახლოებით 850 ადამიანი დაიღუპა; 100 000-ზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე იძულებული გახდა, სახლი დაეტოვებინა.

---

III. ომის შემდეგ — 2008

თარიღი	მოვლენა	წყარო
12 აგვისტოს შემდეგ	რუსული და ცხინვალის სეპარატისტული ძალები ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგაც მიიწევენ წინ და იკავებენ დამატებით ტერიტორიებს, მათ შორის ახალგორის რაიონს, რომელიც ომამდე საქართველოს ადმინისტრაციის ქვეშ იყო	IIFFMCG I, გვ. 22, §18
14 აგვისტო	ცხინვალის რეგიონი და აფხაზეთი ექვსპუნქტიან გეგმას აწერენ ხელს. იმავე დღეს საქართველო CIS-იდან გასვლის სამართლებრივ პროცედურას იწყებს	IIFFMCG II, გვ. 440
20 აგვისტო	ICC-ის პროკურორი ადასტურებს: სიტუაცია საქართველოში ანალიზის ქვეშაა	IIFFMCG II, გვ. 438, სქ. 524
22 აგვისტო	რუსული ჯარის მნიშვნელოვანი, მაგრამ არასრული გაყვანა „საქართველოს ძირითადი ტერიტორიიდან”	IIFFMCG I, გვ. 22, §18; II, გვ. 440
25 აგვისტო	რუსეთის ფედერაციის საბჭო და სახელმწიფო სათათბირო პრეზიდენტს აღიარებას ურჩევენ	IIFFMCG II, გვ. 440
26 აგვისტო	რუსეთი აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის „დამოუკიდებლობას” აღიარებს	IIFFMCG II, გვ. 440
29 აგვისტო	საქართველო რუსეთთან დიპლომატიურ ურთიერთობებს წყვეტს	VOA, 29.08.2008
5 სექტემბერი	ნიკარაგუა აღიარებს აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონს	IIFFMCG II, გვ. 440
8 სექტემბერი	სარკოზისა და მედვედევის განმახორციელებელი შეთანხმება; მისიის პერიოდის ბოლო — მოვლენები სამხედრო სფეროდან პოლიტიკურში გადადის	IIFFMCG I, გვ. 9, §9; II, გვ. 440
13 სექტემბერი	რუსული ჯარი ფოთსა და სენაკს ტოვებს	IIFFMCG II, გვ. 441
1 ოქტომბერი	ევროკავშირის მონიტორინგის მისია (EUMM) საქმიანობას იწყებს	EEAS
9 ოქტომბერი	რუსული ჯარი „ბუფერული ზონებიდან” გადის; ახალგორში რუსული საგუშაგოები რჩება	IIFFMCG II, გვ. 441
15 ოქტომბერი	ICJ — დროებითი ღონისძიებები (8:7), ორივე მხარის მიმართ → ICJ	ICJ, ბრძანება, 15.10.2008, §149
15 ოქტომბერი	ჟენევის საერთაშორისო დისკუსიების დასაწყისი	IIFFMCG II, გვ. 441
23 ოქტომბერი	საქართველოს კანონი „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ”	matsne, №431–IIს
16 ნოემბერი	საქართველოს გადაეცემა დაღუპული ქართველი სამხედროების რამდენიმე ამოუცნობი ცხედარი; დეკემბერში დნმ-ით ამოიცნობენ, მათ შორის გიორგი ანწუხელიძეს	Malachini, §§16, 20
2 დეკემბერი	ევროკავშირის საბჭო ქმნის საერთაშორისო საგამოძიებო მისიას (IIFFMCG); ხელმძღვანელი — ჰაიდი ტალიავინი	IIFFMCG I, გვ. 5–6, §§2–3

---

IV. 2009 — დღემდე

თარიღი	მოვლენა	წყარო
2009, იანვარი	ინტერნეტში ვრცელდება ორი ვიდეო ანწუხელიძის წამების შესახებ → ანწუხელიძე	Malachini, §22
2009, 15 ივნისი	რუსეთი ვეტოს ადებს გაეროს დამკვირვებელთა მისიის (UNOMIG) ორკვირიან გაგრძელებას; თავი შეიკავეს: ჩინეთმა, ლიბიამ, უგანდამ, ვიეტნამმა. ~16-წლიანი მისია წყდება	UN News, 15.06.2009
2009, 18 აგვისტო	საქართველოს წევრობა CIS-ში ოფიციალურად წყდება	RFE/RL, 17.08.2009
2009, 9 სექტემბერი	გაეროს გენასამბლეა — რეზოლუცია 63/307 დევნილთა და ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ (შემდეგ — ყოველწლიურად)	UN Digital Library; საგარეო საქმეთა სამინისტრო
2009, 30 სექტემბერი	ტალიავინის ანგარიშის გამოქვეყნება	IIFFMCG; ევროკომისიის პრესრელიზი, 30.09.2009
2011, 1 აპრილი	ICJ: იურისდიქცია არ აქვს (10:6) — CERD-ის მოლაპარაკების წინაპირობა არ შესრულდა → ICJ	ICJ, გადაწყვეტილება, §187
2016, 27 იანვარი	ICC: წინასასამართლო პალატა I გამოძიებას ავტორიზაციას აძლევს (1.07–10.10.2008) → ICC	HRW; EJIL: Talk!
2018, 22 აგვისტო	საქართველოს ახალი სახელმწიფოთაშორისი სარჩელი ECtHR-ში — „ბორდერიზაცია” (no. 39611/18)	GvR IV, §1
2021, 21 იანვარი	ECtHR, დიდი პალატა: აქტიური საომარი ფაზა — რუსეთის იურისდიქციის გარეთ (11:6); ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ — რუსეთის ეფექტიანი კონტროლი და მრავალი დარღვევა → ECtHR	GvR II, სარეზ. ნაწ.
2022, 16 მარტი	რუსეთი ევროპის საბჭოს წევრობას კარგავს (CM/Res(2022)2); კონვენციის მხარე აღარ არის 16.09.2022-დან	GvR II (js), §§5–6
2022, 24/30 ივნისი	ICC: სამი დაპატიმრების ორდერი (გაცემა — 24.06, საჯარო — 30.06)	HRW, 30.06.2022
2022, 16 დეკემბერი	ICC-ის პროკურორი გამოძიების ფაზის დასრულებას აცხადებს	EJIL: Talk!; ICC-ის განცხადება
2023, 28 აპრილი	ECtHR: რუსეთი საქართველოს €129 827 500-ს უხდის (სამართლიანი დაკმაყოფილება)	GvR II (js), სარეზ. ნაწ.
2024, 9 აპრილი	ECtHR: „ბორდერიზაცია” — მრავალი დარღვევა, ერთხმად	GvR IV, სარეზ. ნაწ.
2025, 14 ოქტომბერი	ECtHR: რუსეთი საქართველოს €253 018 000-ს უხდის	GvR IV (js), სარეზ. ნაწ.
2026, 23 ივნისი	ECtHR, Malachini and Others v. Russia: სამი ქართველი სამხედრო ტყვის (მათ შორის ანწუხელიძის) სიკვდილი და რვის წამება — ერთხმად	Malachini, სარეზ. ნაწ.

💡 შენიშვნა ტერმინზე „ხუთდღიანი ომი”. ტალიავინის ანგარიში აღნიშნავს, რომ კონფლიქტს „შემდგომში ‚ხუთდღიანი ომი’ უწოდეს” (IIFFMCG I, გვ. 21, §17). თუმცა, როგორც ქრონოლოგია აჩვენებს, სამართლებრივი შედეგები — ოკუპაცია, დევნილობა, „ბორდერიზაცია”, სასამართლო პროცესები — დღემდე გრძელდება.

← მიმოხილვა🗣️ განცხადებები →