🏛️ ICJ

Application of the International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination (Georgia v. Russian Federation)

ეს საქმე ILP-6-ის საფეხური ②-ის (ფორუმი) სახელმძღვანელო მაგალითია. აქ საქმე არსებით განხილვამდე ვერ მივიდა — არა იმიტომ, რომ საქართველო არ იყო მართალი, არამედ იმიტომ, რომ იურისდიქცია ვერ დადასტურდა.

---

1. რატომ რასობრივი დისკრიმინაციის კონვენცია — და არა ძალის გამოყენება?

მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) იურისდიქცია თანხმობას ეფუძნება (სტატუტი, მუხ. 36 — კვ. 2–4). საქართველოს სჭირდებოდა ხელშეკრულება, რომელშიც ორივე სახელმწიფოს ჰქონდა ICJ-ის იურისდიქციაზე თანხმობა გამოხატული — კომპრომისული დათქმა (მუხ. 36(1)).

ასეთი დათქმა აღმოჩნდა CERD-ის მუხ. 22 — და ICJ-ის სიტყვებით, ეს იყო საქართველოს მიერ დასახელებული „ერთადერთი იურისდიქციული საფუძველი” (გადაწყვეტილება, 2011, §116).

„…CERD-ის 22-ე მუხლი ანიჭებს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს იურისდიქციას მონაწილე სახელმწიფოებს შორის დავების გადასაწყვეტად.“

ორიგინალი: „Article 22 of CERD confers jurisdiction on the International Court of Justice to resolve disputes between the State parties.“

— საქართველოს სარჩელი, 12.08.2008, §1

შედეგი: საქართველომ ომის ეთნიკურ განზომილებაზე — ეთნიკური ქართველების წინააღმდეგ რასობრივ დისკრიმინაციაზე, „ეთნიკურ წმენდაზე” 1990-იანი წლებიდან 2008-მდე — იჩივლა. ძალის გამოყენების კანონიერებაზე ICJ-ს არ უმსჯელია — ამის იურისდიქცია არ ჰქონდა.

🔗 კვ. 2 — ICJ-ის სტატუტის მუხ. 38 და იურისდიქცია სხვადასხვა რამაა: სასამართლო იყენებს საერთაშორისო სამართალს მთლიანად, მაგრამ მხოლოდ იმ დავაზე, რომელზეც იურისდიქცია აქვს.

2. დროებითი ღონისძიებები — 15 ოქტომბერი, 2008

საქართველომ დროებითი ღონისძიებები მოითხოვა. სასამართლომ 8 ხმით 7-ის წინააღმდეგ დაადგინა ღონისძიებები — ⚠️ ორივე მხარის მიმართ (ბრძანება, 15.10.2008, §149):

პუნქტი	შინაარსი
A	ორივე მხარე, ცხინვალის რეგიონში, აფხაზეთსა და მიმდებარე რაიონებში: (1) თავი შეიკავოს რასობრივი დისკრიმინაციისგან; (2) არ დაუჭიროს მხარი რასობრივ დისკრიმინაციას; (3) ყველაფერი გააკეთოს, რომ ეროვნული ან ეთნიკური წარმოშობის განურჩევლად უზრუნველყოს პირთა უსაფრთხოება, გადაადგილებისა და საცხოვრებლის არჩევის თავისუფლება, დევნილთა და ლტოლვილთა საკუთრების დაცვა; (4) მის კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანოები რასობრივ დისკრიმინაციას არ მიმართავდნენ
B	ორივე მხარემ ხელი შეუწყოს ჰუმანიტარულ დახმარებას და არ შეუქმნას მას დაბრკოლება
C	თითოეულმა თავი შეიკავოს ყოველგვარი ქმედებისგან, რომელიც დავას გაამწვავებდა ან მის გადაწყვეტას გაართულებდა

🔗 კვ. 2 (სემინარი — LaGrand): დროებითი ღონისძიებები სავალდებულოა.

3. გადაწყვეტილება — 1 აპრილი, 2011

რუსეთმა ოთხი წინასწარი შედავება წარმოადგინა. სასამართლომ პირველი ორი განიხილა (§187):

შედავება	რას ამბობდა რუსეთი	სასამართლო	ხმა
1-ლი	დავა არ არსებობს	უარყოფილია: 1999 წლიდან 2008 წლის ივლისამდე CERD-ზე სამართლებრივი დავა ვერ დადასტურდა (§105), მაგრამ 9–12 აგვისტოს — გაეროს უშიშროების საბჭოში 10 აგვისტოს გაცვლილი განცხადებებით, საქართველოს პრეზიდენტის 9 და 11 აგვისტოს და რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის 12 აგვისტოს განცხადებებით — დავა წარმოიშვა (§113)	12:4
მე-2	CERD-ის მუხ. 22-ის პროცედურული წინაპირობა — მოლაპარაკება — არ შესრულდა	⚠️ დაკმაყოფილდა: არც ერთი მოთხოვნა არ შესრულებულა (§184)	10:6
შედეგი	—	სასამართლოს იურისდიქცია არ აქვს	10:6

რას ნიშნავს „მოლაპარაკება”?

„…მოლაპარაკება განსხვავდება უბრალო პროტესტისა თუ კამათისგან. მოლაპარაკება გულისხმობს უფრო მეტს, ვიდრე ორი მხარის სამართლებრივი შეხედულებებისა თუ ინტერესების უბრალო დაპირისპირებაა, ან ბრალდებებისა და უარყოფების სერია (…) და მოითხოვს — სულ მცირე — ერთ-ერთი მხარის ნამდვილ მცდელობას, დაიწყოს დისკუსია მეორე მხარესთან დავის გადაწყვეტის მიზნით.“

ორიგინალი: „…negotiations are distinct from mere protests or disputations. Negotiations entail more than the plain opposition of legal views or interests between two parties, or the existence of a series of accusations and rebuttals… and requires — at the very least — a genuine attempt by one of the disputing parties to engage in discussions with the other disputing party, with a view to resolving the dispute.“

— ICJ, გადაწყვეტილება, 01.04.2011, §157

სასამართლომ დაადგინა, რომ ფაქტები აჩვენებს: საქართველოს CERD-ის საკითხებზე მოლაპარაკების მცდელობა არ ჰქონია (გადაწყვეტილების რეზიუმე; §§180–184). სასამართლომ 2008 წლის დროებითი ღონისძიებები გააუქმა, თუმცა შეახსენა მხარეებს, რომ CERD-ით ნაკისრი ვალდებულებები ძალაში რჩება (§186).

ℹ️ საინტერესო დეტალი: 2011 წლის გადაწყვეტილებამ ომის დაწყების ფაქტი ტალიავინის ანგარიშის ციტირებით აღწერა — „a sustained Georgian artillery attack struck the town of Tskhinvali” (§106).

---

4. ⚖️ რას გვასწავლის ეს საქმე

#	გაკვეთილი	კვირა
1	ICJ-ში ყველაფერი თანხმობაზეა. ზოგადი იურისდიქციის არარსებობისას სახელმწიფო იძულებულია, დავა იმ ხელშეკრულებაში „მოათავსოს”, რომელსაც კომპრომისული დათქმა აქვს — და ის ვიწროდ განიხილება	კვ. 2–4; კვ. 14
2	კომპრომისული დათქმის წინაპირობები (მოლაპარაკება, არბიტრაჟი, ვადა) იურისდიქციის პირობაა — არა ფორმალობა	კვ. 6 (კაზუსი — მუხ. 22)
3	დროებითი ღონისძიება ≠ გამარჯვება. 2008 წელს საქართველომ მიიღო ღონისძიებები — 2011 წელს საქმე იურისდიქციის გამო დაიხურა	კვ. 14
4	ფორუმის არჩევა სტრატეგიაა. საქართველომ სამ ფორუმს მიმართა — ICJ, ECtHR, ICC — და სწორედ სტრასბურგში მიიღო არსებითი გადაწყვეტილებები → ECtHR	ყველა

🎯 კაზუსის ენით: „ნორდია და სუდია” (კვ. 2) სპეციალური შეთანხმებით მივიდნენ ICJ-ში — იქ ფორუმი მარტივი იყო. რეალურ ცხოვრებაში ფორუმი ხშირად ყველაზე რთული საკითხია. სწორედ ამიტომ არის ILP-6-ში საფეხური ② 20%.

წყაროები

წყარო	სტატუსი
ICJ, Georgia v. Russian Federation — სარჩელი, 12.08.2008	ოფიციალური დოკუმენტი
ICJ — ბრძანება დროებით ღონისძიებებზე, 15.10.2008, §149	ოფიციალური დოკუმენტი
ICJ — გადაწყვეტილება წინასწარ შედავებებზე, 01.04.2011, §§105–106, 113, 116, 157, 184–187	ოფიციალური დოკუმენტი

← 🎖️ გიორგი ანწუხელიძე🏛️ ECtHR →