სახელმძღვანელოები
- ლ. ალექსიძე, „თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი“, განახლებული და შევსებული გამოცემა, თბ.: იურისტების სამყარო, 2015 (440 გვ., ISBN 978-9941-934-35-3)
გამოიყენეთ 2015 წლის გამოცემა. თავების ნუმერაცია 2010 წლის გამოცემას ემთხვევა (I–XV), მაგრამ გვერდები განსხვავებულია — ამიტომ მითითებულია თავი. - პ. მალანჩუკი, „აკეჰარსტის თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი“, მე-7 შესწორებული გამოცემა, თბ.: დიოგენე, 2005 (თარგმანი)
მხოლოდ მე-7 გამოცემაა თარგმნილი ქართულად. მითითებულია თავი — ის ორივე ვერსიაში ერთნაირია. გვერდები ინგლისური ორიგინალისაა (Routledge 1997); ქართულ თარგმანში (464 გვ.) გვერდები სხვაა.
სახელმძღვანელოები საავტორო უფლებით არის დაცული — ტექსტი ამ საიტზე არ ქვეყნდება. იხილეთ ილიას უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში. ხელშეკრულებებისა და საქმეების ოფიციალური ტექსტები — წყაროებში.
კვირა 1. სამართლის თეორია, სამართლის ცნება და შედარებითი სამართალმცოდნეობა
სახელმძღვანელოები
- რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 2. ისტორია და თეორია (ინგლ. ორიგ., გვ. 9–34)
სამართლის თეორია: ნატურალიზმი და პოზიტივიზმი - რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 5. სახელმწიფოები და მთავრობები (ინგლ. ორიგ., გვ. 75–90)
სახელმწიფოს ნიშნები, აღიარება — დეკლარაციული vs კონსტიტუტიური
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| მონტევიდეოს კონვენცია სახელმწიფოთა უფლებებისა და მოვალეობების შესახებ (1933) | მუხ. 1, 3, 6, 11 | სახელმწიფოს ოთხი ნიშანი; სახელმწიფო აღიარებამდეც არსებობს; აღიარება; ძალით მოპოვებული ტერიტორიის არაღიარება |
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 2(1), 4(1) | სუვერენული თანასწორობა; გაეროს წევრობის პირობები |
სასამართლო პრაქტიკა
- Island of Palmas (Netherlands/USA) — მუდმივი საარბიტრაჟო სასამართლო (PCA), 1928
სუვერენიტეტი = დამოუკიდებლობა; ტერიტორიის ეფექტიანი კონტროლი - S.S. „Lotus“ (France v. Turkey) — PCIJ, 1927
პოზიტივიზმი: სახელმწიფოს ნება — სამართლის წყარო - Aaland Islands — იურისტთა კომისია, ერთა ლიგა, 1920
სახელმწიფოს წარმოშობა და თვითგამორკვევა - Tinoco Arbitration (Great Britain v. Costa Rica) — არბიტრაჟი, 1923
ეფექტიანი მთავრობა და აღიარების როლი - Badinter Arbitration Commission, Opinion No. 1 — ევროპული თანამეგობრობის კომისია, 1991
სახელმწიფოს არსებობა ფაქტის საკითხია; აღიარება — დეკლარაციული - Trial of the Major War Criminals (Nuremberg) — საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალი, 1946
ინდივიდი, როგორც საერთაშორისო სამართლის ადრესატი
კვირა 2. საერთაშორისო სამართლის ცნება, არსი და წყაროები; საერთაშორისო და შიდასახელმწიფ…
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 1. საერთაშორისო ურთიერთობები და საერთაშორისო სამართალი, საერთაშორისო სამართლის ცნება, სოციალური ბუნება და წყაროები; თავი 2. საერთაშორისო და შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 1. შესავალი; თავი 3. საერთაშორისო სამართლის წყაროები; თავი 4. საერთაშორისო სამართალი და მუნიციპალური სამართალი (ინგლ. ორიგ., გვ. 1–9, 35–74)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) სტატუტი (1945) | მუხ. 38, 59 | წყაროების კანონიკური ჩამონათვალი; გადაწყვეტილება სავალდებულოა მხოლოდ მხარეებისთვის |
| ვენის კონვენცია საერთაშორისო ხელშეკრულებების სამართლის შესახებ (VCLT, 1969) | მუხ. 26, 27, 38, 53, 64 | pacta sunt servanda (ხელშეკრულება უნდა სრულდებოდეს); შიდა სამართალი გამართლება არ არის; jus cogens (იმპერატიული ნორმა) |
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 103 | წესდების ვალდებულებების უპირატესობა |
| ILC — დასკვნები ჩვეულებითი საერთაშორისო სამართლის იდენტიფიკაციის შესახებ (2018) soft law | დასკვნა 2, 3, 6, 8, 9, 10, 15, 16 | პრაქტიკა + opinio juris (სამართლებრივი ვალდებულების რწმენა); მუდმივი მოწინააღმდეგე; ლოკალური ჩვეულება |
| ILC — დასკვნები jus cogens ნორმების იდენტიფიკაციისა და შედეგების შესახებ (2022) soft law | დასკვნა 2, 3, 23 | jus cogens-ის ცნება და არაამომწურავი ჩამონათვალი (დანართი) |
| ILC — სახელმძღვანელო პრინციპები სახელმწიფოთა ცალმხრივი დეკლარაციების შესახებ (2006) soft law | პრინციპი 1, 3 | ცალმხრივი დეკლარაცია, როგორც ვალდებულების წყარო (Nuclear Tests) |
| საქართველოს კონსტიტუცია საქართველო | მუხ. 4(5), 47 | საერთაშორისო ხელშეკრულების ადგილი საქართველოს ნორმათა იერარქიაში |
| საქართველოს კანონი „საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესახებ“ საქართველო | მუხ. 6 | ხელშეკრულება — საქართველოს კანონმდებლობის ნაწილი; უპირატესობა კანონთან |
სასამართლო პრაქტიკა
- S.S. „Lotus“ (France v. Turkey) — PCIJ, 1927
opinio juris; „რაც აკრძალული არ არის, ნებადართულია“ - Asylum (Colombia/Peru) — ICJ, 1950
რეგიონული ჩვეულება და მისი მტკიცების ტვირთი - Fisheries (United Kingdom v. Norway) — ICJ, 1951
მუდმივი მოწინააღმდეგე - Right of Passage over Indian Territory (Portugal v. India) — ICJ, 1960
ორმხრივი (ლოკალური) ჩვეულება - North Sea Continental Shelf (FRG/Denmark; FRG/Netherlands) — ICJ, 1969
ჩვეულების ორი ელემენტი; ხელშეკრულება → ჩვეულება - Nuclear Tests (Australia v. France; New Zealand v. France) — ICJ, 1974
ცალმხრივი აქტის სავალდებულოობა; კეთილსინდისიერება - Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. USA), Merits — ICJ, 1986
ჩვეულება ხელშეკრულების პარალელურად; არათანმიმდევრული პრაქტიკა - LaGrand (Germany v. USA) — ICJ, 2001
შიდა სამართალი ≠ საერთაშორისო ვალდებულების შეუსრულებლობის გამართლება - Jurisdictional Immunities of the State (Germany v. Italy) — ICJ, 2012
სახელმწიფო პრაქტიკა ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებებში
კვირა 3. საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 3. საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
- რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 19. საერთაშორისო ომები, სამოქალაქო ომები და თვითგამორკვევის უფლება: ius ad bellum (ინგლ. ორიგ., გვ. 306–341)
ძალის აკრძალვა და თვითგამორკვევის უფლება
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 1, 2(3), 2(4), 2(7), 51 | გაეროს მიზნები; დავების მშვიდობიანი გადაწყვეტა; ძალის აკრძალვა; შიდა საქმეები; თავდაცვა |
| გენ. ასამბლეის რეზოლუცია 2625 (XXV) — მეგობრული ურთიერთობების პრინციპების დეკლარაცია (1970) soft law | პრინციპები 1–7 | შვიდი ძირითადი პრინციპის ავტორიტეტული განმარტება |
| ეუთოს (CSCE) ჰელსინკის დასკვნითი აქტი (1975) — პრინციპების დეკლარაცია soft law | პრინციპი I–X | ჰელსინკის „დეკალოგი“ — ათი პრინციპი, მათ შორის საზღვრების ხელშეუხებლობა (III) და ტერიტორიული მთლიანობა (IV) |
| გენ. ასამბლეის რეზოლუცია 1514 (XV) — დეკოლონიზაციის დეკლარაცია (1960) soft law | პარ. 2, პარ. 6 | თვითგამორკვევის უფლება; ტერიტორიული მთლიანობის დაცვის დათქმა |
| გენ. ასამბლეის რეზოლუცია 3314 (XXIX) — აგრესიის განსაზღვრება (1974) soft law | მუხ. 1, 3, 7 | აგრესიის განსაზღვრება; აქტების ჩამონათვალი — 3(g) შეიარაღებული ბანდები |
| სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტი (ICCPR, 1966) | მუხ. 1 | თვითგამორკვევის უფლება — ორივე პაქტის საერთო მუხლი |
სასამართლო პრაქტიკა
- Corfu Channel (United Kingdom v. Albania), Merits — ICJ, 1949
სუვერენიტეტის პატივისცემა — ძალის გამოყენება „თვითდახმარების“ სახით - Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. USA), Merits — ICJ, 1986
ძალის აკრძალვა, ჩაურევლობა, შეიარაღებული თავდასხმა - East Timor (Portugal v. Australia) — ICJ, 1995
თვითგამორკვევა — erga omnes (ყველას მიმართ არსებული) უფლება - Reference re Secession of Quebec — კანადის უზენაესი სასამართლო, 1998
შიდა და გარე თვითგამორკვევა; ცალმხრივი სეცესია - Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory, AO — ICJ, 2004
თვითგამორკვევა; მუხ. 51 — სახელმწიფოთა შორის თავდასხმა - Armed Activities on the Territory of the Congo (DRC v. Uganda) — ICJ, 2005
ძალის აკრძალვა, თავდაცვის ფარგლები, ოკუპაცია - Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in respect of Kosovo, AO — ICJ, 2010
ტერიტორიული მთლიანობა — სახელმწიფოთა შორის ურთიერთობებში - Legal Consequences of the Separation of the Chagos Archipelago from Mauritius in 1965, AO — ICJ, 2019
რეზ. 1514 — ჩვეულებითი სამართალი; ტერიტორიული მთლიანობა დეკოლონიზაციისას
კვირა 4. საერთაშორისო სამართლის სუბიექტები
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 4. თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის სუბიექტები
- რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 5. სახელმწიფოები და მთავრობები; თავი 6. საერთაშორისო ორგანიზაციები, ინდივიდები, კომპანიები და ჯგუფები (ინგლ. ორიგ., გვ. 75–90, 91–108)
სახელმწიფოები; ორგანიზაციები, ინდივიდები, კომპანიები, ჯგუფები - რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 11. ტერიტორიაზე სუვერენიტეტის შეცვლის სამართლებრივი შედეგები (სახელმწიფოს სამართალმემკვიდრეობა) (ინგლ. ორიგ., გვ. 161–172)
სახელმწიფოთა სამართალმემკვიდრეობა
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| მონტევიდეოს კონვენცია სახელმწიფოთა უფლებებისა და მოვალეობების შესახებ (1933) | მუხ. 1 | სახელმწიფოს ნიშნები |
| მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) სტატუტი (1945) | მუხ. 34(1), 65(1) | სადავო საქმეში მხარე — მხოლოდ სახელმწიფო; საკონსულტაციო დასკვნა ორგანიზაციისთვის |
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 104, 105 | გაეროს სამართალსუბიექტობა და იმუნიტეტები წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე |
| ვენის კონვენცია ხელშეკრულებების მიმართ სახელმწიფოთა სამართალმემკვიდრეობის შესახებ (1978) | მუხ. 2, 11, 16, 34 | სამართალმემკვიდრეობის ცნება; საზღვრები უცვლელი რჩება; „სუფთა დაფა“; ნაწილის გამოყოფა |
| საქართველოს კანონი „საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესახებ“ საქართველო | მუხ. 2(2) | საქართველო და ყოფილი სსრკ-ის ხელშეკრულებები — სამართალმემკვიდრეობის ქართული პრაქტიკა |
სასამართლო პრაქტიკა
- Reparation for Injuries Suffered in the Service of the United Nations, AO — ICJ, 1949
ორგანიზაციის სამართალსუბიექტობა; implied powers (ნაგულისხმევი უფლებამოსილებები) - Nottebohm (Liechtenstein v. Guatemala) — ICJ, 1955
ინდივიდი და მოქალაქეობის ეფექტიანი კავშირი - Barcelona Traction (Belgium v. Spain), Second Phase — ICJ, 1970
კომპანიის მოქალაქეობა; erga omnes ვალდებულებები - Western Sahara, AO — ICJ, 1975
ტომები და terra nullius (არავის კუთვნილი მიწა); ხალხის თვითგამორკვევა - Interpretation of the Agreement of 25 March 1951 between the WHO and Egypt, AO — ICJ, 1980
ორგანიზაცია შებოჭილია საერთაშორისო სამართლის ზოგადი ნორმებით - LaGrand (Germany v. USA) — ICJ, 2001
ინდივიდის უფლებები საერთაშორისო ხელშეკრულებიდან (VCCR მუხ. 36) - Obligations of States in respect of Climate Change, AO — ICJ, 2025
სახელმწიფოს შენარჩუნება ტერიტორიის დაკარგვისას
კვირა 5. საერთაშორისო ორგანიზაციები და კონფერენციები
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 6. საერთაშორისო კონფერენციები და ორგანიზაციები
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 21. გაეროს წესდება და ორგანოები; თავი 22. გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია და მშვიდობა და უშიშროება (ინგლ. ორიგ., გვ. 364–424)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 1, 2, 4, 7, 10, 12, 18, 24, 25, 27, 39, 41, 42, 92, 96, 97 | გაეროს მიზნები და ორგანოები; უშიშროების საბჭოს ხმის მიცემა (27(3) — „ვეტო“); VII თავი |
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 104, 105 | სამართალსუბიექტობა და პრივილეგიები |
სასამართლო პრაქტიკა
- Conditions of Admission of a State to Membership in the United Nations (Article 4 of the Charter), AO — ICJ, 1948
მუხ. 4(1)-ის პირობები ამომწურავია - Reparation for Injuries Suffered in the Service of the United Nations, AO — ICJ, 1949
ფუნქციური სამართალსუბიექტობა - Certain Expenses of the United Nations (Article 17, paragraph 2, of the Charter), AO — ICJ, 1962
სამშვიდობო ოპერაციები და ორგანოთა კომპეტენცია - Legal Consequences for States of the Continued Presence of South Africa in Namibia, AO — ICJ, 1971
მუხ. 25 — საბჭოს გადაწყვეტილებების სავალდებულოობა; მუდმივი წევრის თავშეკავება ≠ ვეტო - Questions of Interpretation and Application of the 1971 Montreal Convention arising from the Aerial Incident at Lockerbie, Provisional Measures — ICJ, 1992
მუხ. 103 — საბჭოს რეზოლუციის უპირატესობა - Prosecutor v. Tadić, Decision on Jurisdiction (Appeals Chamber) — ICTY, 1995
VII თავის ფარგლები — ტრიბუნალის შექმნის უფლება - Kadi and Al Barakaat v. Council and Commission — ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლო, 2008
საბჭოს სანქციები vs ადამიანის ძირითადი უფლებები
კვირა 6. საერთაშორისო სახელშეკრულებო სამართალი
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 5. საერთაშორისო სახელშეკრულებო სამართალი
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 9. ხელშეკრულებები (ინგლ. ორიგ., გვ. 130–146)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| ვენის კონვენცია საერთაშორისო ხელშეკრულებების სამართლის შესახებ (VCLT, 1969) | მუხ. 2, 6, 7, 11, 12, 14, 18, 19, 20, 21, 26, 27, 31, 32, 33, 34, 46, 48, 52, 53, 60, 61, 62, 64 | ხელშეკრულების დადება → დათქმა → შესრულება → განმარტება → ბათილობა → შეწყვეტა |
| საქართველოს კანონი „საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესახებ“ საქართველო | მუხ. 6 | საერთაშორისო ხელშეკრულების ადგილი საქართველოს კანონმდებლობაში |
| საქართველოს კონსტიტუცია საქართველო | მუხ. 47 | ხელშეკრულებების რატიფიკაცია |
სასამართლო პრაქტიკა
- Reservations to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, AO — ICJ, 1951
ობიექტისა და მიზნის ტესტი → VCLT მუხ. 19(c) - Temple of Preah Vihear (Cambodia v. Thailand), Merits — ICJ, 1962
შეცდომა (მუხ. 48) და მდუმარე თანხმობა - Fisheries Jurisdiction (United Kingdom v. Iceland), Jurisdiction — ICJ, 1973
იძულება და ფუნდამენტური ცვლილება (მუხ. 52, 62) - Aegean Sea Continental Shelf (Greece v. Turkey) — ICJ, 1978
რა არის ხელშეკრულება — ერთობლივი კომუნიკე - Belilos v. Switzerland — ECtHR, 1988
დათქმის ბათილობა და მისი შედეგი - Maritime Delimitation and Territorial Questions between Qatar and Bahrain, Jurisdiction — ICJ, 1994
შეხვედრის ოქმი, როგორც ხელშეკრულება - Gabčíkovo-Nagymaros Project (Hungary/Slovakia) — ICJ, 1997
შეწყვეტა: არსებითი დარღვევა (60), ფუნდამენტური ცვლილება (62) - Kasikili/Sedudu Island (Botswana/Namibia) — ICJ, 1999
განმარტება — მუხ. 31–32, შემდგომი პრაქტიკა
კვირა 7. შუალედური შეფასება
შუალედური შეფასება — ახალი საკითხავი არ არის. გაიმეორეთ კვირები 1–6; კაზუსები მხოლოდ ICJ/ხელშეკრულებების თემატიკით.
კვირა 8. დიპლომატიური და საკონსულო სამართალი
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 8. დიპლომატიური და საკონსულო სამართალი
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 8. იმუნიტეტის საკითხი სახელმწიფოს იურისდიქციასთან მიმართებაში (ინგლ. ორიგ., გვ. 123–127)
- რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 8. იმუნიტეტის საკითხი სახელმწიფოს იურისდიქციასთან მიმართებაში (ინგლ. ორიგ., გვ. 118–129)
სრული თავი — სახელმწიფოს იმუნიტეტი (118–129)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| ვენის კონვენცია დიპლომატიური ურთიერთობების შესახებ (VCDR, 1961) | მუხ. 1, 3, 4, 9, 22, 24, 27, 29, 31, 32, 37, 41, 45 | მისიის ფუნქციები; აგრემანი; persona non grata (არასასურველი პირი); შენობის, არქივის, ფოსტის და პირის ხელშეუხებლობა; იმუნიტეტი და მასზე უარი |
| ვენის კონვენცია საკონსულო ურთიერთობების შესახებ (VCCR, 1963) | მუხ. 5, 31, 36, 41, 43 | საკონსულო ფუნქციები; შენობა; დაკავებულის უფლება კონსულთან კავშირზე; იმუნიტეტის ფარგლები |
სასამართლო პრაქტიკა
- Asylum (Colombia/Peru) — ICJ, 1950
დიპლომატიური თავშესაფარი - United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran (USA v. Iran) — ICJ, 1980
ხელშეუხებლობა; მიმღები სახელმწიფოს დაცვის ვალდებულება; self-contained regime (თვითკმარი რეჟიმი) - LaGrand (Germany v. USA) — ICJ, 2001
VCCR მუხ. 36 — ინდივიდის უფლება - Arrest Warrant of 11 April 2000 (DRC v. Belgium) — ICJ, 2002
საგარეო საქმეთა მინისტრის იმუნიტეტი - Avena and Other Mexican Nationals (Mexico v. USA) — ICJ, 2004
VCCR მუხ. 36 — შეტყობინების ვალდებულება - Jadhav (India v. Pakistan) — ICJ, 2019
საკონსულო წვდომა ჯაშუშობის ბრალდებისას - Immunities and Criminal Proceedings (Equatorial Guinea v. France) — ICJ, 2020
რა ითვლება მისიის შენობად
კვირა 9. ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 9. ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 14. ადამიანის უფლებები (ინგლ. ორიგ., გვ. 209–221)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია (UDHR, 1948) soft law | მუხ. 1, 2, 3, 5, 9, 10, 19, 29 | საყოველთაო სტანდარტი; უფლებების შეზღუდვის საფუძველი (29) |
| სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტი (ICCPR, 1966) | მუხ. 2, 4, 6, 7, 9, 14, 19, 26, 27, 28, 41 | იურისდიქცია; გადახვევა; სიცოცხლე; წამება; თავისუფლება; სამართლიანი სასამართლო; კომიტეტი |
| ICCPR-ის პირველი ფაკულტატური ოქმი (1966) | მუხ. 1, 2, 5 | ინდივიდუალური საჩივარი ადამიანის უფლებათა კომიტეტში |
| ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების საერთაშორისო პაქტი (ICESCR, 1966) | მუხ. 2 | პროგრესული რეალიზაცია |
| ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია (ECHR, 1950) | მუხ. 1, 2, 3, 5, 6, 8, 10, 14, 15, 19, 34, 35, 41, 46 | იურისდიქცია; ძირითადი უფლებები; გადახვევა; საჩივარი; დასაშვებობა; სამართლიანი დაკმაყოფილება; აღსრულება |
სასამართლო პრაქტიკა
- Golder v. United Kingdom — ECtHR, 1975
სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა — VCLT-ის განმარტების წესებით - Handyside v. United Kingdom — ECtHR, 1976
შეფასების თავისუფალი ფარგლები (margin of appreciation) - Tyrer v. United Kingdom — ECtHR, 1978
კონვენცია — „ცოცხალი ინსტრუმენტი“ - Soering v. United Kingdom — ECtHR, 1989
მუხ. 3 — ექსტრადიცია და „რეალური რისკი“ - Loizidou v. Turkey, Preliminary Objections — ECtHR, 1995
ექსტრატერიტორიული იურისდიქცია — ეფექტიანი კონტროლი - Ilaşcu and Others v. Moldova and Russia — ECtHR, 2004
პასუხისმგებლობა სეპარატისტულ ტერიტორიაზე - Al-Skeini and Others v. United Kingdom — ECtHR, 2011
იურისდიქცია საზღვარგარეთ — სახელმწიფოს აგენტის კონტროლი პირზე - Georgia v. Russia (I) — ECtHR, 2014
ქართველების მასობრივი გაძევება — ადმინისტრაციული პრაქტიკა - Georgia v. Russia (II) — ECtHR, 2021
2008 ომი: ოკუპაცია და იურისდიქცია აქტიურ საომარ ფაზაში
კვირა 10. პასუხისმგებლობა საერთაშორისო სამართალში
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 7. პასუხისმგებლობა საერთაშორისო სამართალში
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 17. სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა (ინგლ. ორიგ., გვ. 254–272)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| ILC-ის მუხლები სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შესახებ (ARSIWA, 2001) soft law | მუხ. 1, 2, 4, 5, 8, 11, 12, 16, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 30, 31, 34, 35, 36, 37, 40, 41, 42, 48, 49 | ქმედების მიკუთვნება → დარღვევა → მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხველი გარემოებები → შედეგები (რეპარაცია) → კონტრზომები |
სასამართლო პრაქტიკა
- Factory at Chorzów (Germany v. Poland), Merits — PCIJ, 1928
სრული რეპარაციის პრინციპი - Corfu Channel (United Kingdom v. Albania), Merits — ICJ, 1949
ცოდნა და ვალდებულების შეუსრულებლობა - Barcelona Traction (Belgium v. Spain), Second Phase — ICJ, 1970
erga omnes ვალდებულებები — ARSIWA მუხ. 48 - United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran (USA v. Iran) — ICJ, 1980
კერძო პირთა ქმედების აღიარება და მიღება (მუხ. 11) - Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. USA), Merits — ICJ, 1986
effective control (ეფექტიანი კონტროლის) ტესტი - Rainbow Warrior (New Zealand/France) — არბიტრაჟი, 1990
force majeure და უკიდურესი გაჭირვება - Gabčíkovo-Nagymaros Project (Hungary/Slovakia) — ICJ, 1997
აუცილებლობის მდგომარეობა (მუხ. 25); კონტრზომები - Prosecutor v. Tadić, Judgment (Appeals Chamber) — ICTY, 1999
overall control (საერთო კონტროლის) ტესტი - Application of the Genocide Convention (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro) — ICJ, 2007
მიკუთვნება: effective vs overall control; აღკვეთის ვალდებულება - Ahmadou Sadio Diallo (Guinea v. DRC), Compensation — ICJ, 2012
კომპენსაციის გამოთვლა
კვირა 11. საერთაშორისო სისხლის სამართალი
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 10. საერთაშორისო-სამართლებრივი თანამშრომლობა დანაშაულებასთან ბრძოლაში
- რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 20. ომის წარმოება და სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა: ius in bello (ინგლ. ორიგ., გვ. 342–363)
სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა (თავის ნაწილი) - რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 7. იურისდიქცია (ინგლ. ორიგ., გვ. 109–117)
იურისდიქცია — უნივერსალური იურისდიქცია
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) რომის სტატუტი (1998) | მუხ. 1, 5, 6, 7, 8, 11, 12, 13, 15, 17, 20, 25, 27, 28, 30, 33, 77 | დანაშაულები; იურისდიქცია და მიმართვის გზები; კომპლემენტარობა; ინდივიდუალური პასუხისმგებლობა; თანამდებობის შეუსაბამობა; ხელმძღვანელის პასუხისმგებლობა; mens rea (სუბიექტური მხარე) |
| რომის სტატუტის კამპალის ცვლილებები — აგრესია (2010) | მუხ. 8 bis, 15 bis, 15 ter | აგრესიის დანაშაული და იურისდიქციის პირობები |
| კონვენცია გენოციდის დანაშაულის თავიდან აცილებისა და დასჯის შესახებ (1948) | მუხ. I, II, III, VI | გენოციდის განსაზღვრება; თავიდან აცილებისა და დასჯის ვალდებულება |
| ILC — ნიურნბერგის პრინციპები (1950) soft law | პრინციპი I, III, IV, VI | ინდივიდუალური პასუხისმგებლობა; სახელმწიფოს მეთაურიც; ბრძანება არ ათავისუფლებს; დანაშაულთა სამი კატეგორია |
| ჟენევის IV კონვენცია — სამოქალაქო პირები (1949) | მუხ. 146, 147 | მძიმე დარღვევები და ვალდებულება — სისხლისსამართლებრივი დევნა ან ექსტრადიცია |
სასამართლო პრაქტიკა
- Trial of the Major War Criminals (Nuremberg) — საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალი, 1946
„დანაშაულებს ადამიანები სჩადიან, არა აბსტრაქტული სუბიექტები“ - Attorney-General of Israel v. Eichmann — ისრაელის უზენაესი სასამართლო, 1962
უნივერსალური იურისდიქცია - Prosecutor v. Tadić, Decision on Jurisdiction (Appeals Chamber) — ICTY, 1995
ომის დანაშაულები შიდა კონფლიქტშიც - Prosecutor v. Akayesu — ICTR, 1998
გაუპატიურება, როგორც გენოციდის აქტი - Arrest Warrant of 11 April 2000 (DRC v. Belgium) — ICJ, 2002
იმუნიტეტი ეროვნულ სასამართლოებში vs საერთაშორისო ტრიბუნალი - Prosecutor v. Krstić, Judgment (Appeals Chamber) — ICTY, 2004
სრებრენიცა — გენოციდის განზრახვა - Application of the Genocide Convention (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro) — ICJ, 2007
სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა გენოციდისთვის - Prosecutor v. Lubanga — ICC, 2012
ICC-ის პირველი განაჩენი — ბავშვი ჯარისკაცები - Prosecutor v. Al Mahdi — ICC, 2016
კულტურული მემკვიდრეობის განადგურება — მუხ. 8(2)(e)(iv) - Situation in Georgia (ICC-01/15), Decision authorising investigation — ICC, 2016
2008 ომი — ICC-ის პირველი გამოძიება აფრიკის ფარგლებს გარეთ
კვირა 12. ტერიტორია და საერთაშორისო სამართალი
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 11. ტერიტორია და საერთაშორისო სამართალი. ტერიტორიის საერთაშორისო სამართლებრივი რეგულირების ზოგადი საკითხები
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 10. ტერიტორიაზე უფლების მოპოვება; თავი 11. ტერიტორიაზე სუვერენიტეტის შეცვლის სამართლებრივი შედეგები (სახელმწიფოს სამართალმემკვიდრეობა) (ინგლ. ორიგ., გვ. 147–172)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 2(4) | ტერიტორიული მთლიანობა და ძალის აკრძალვა |
| გენ. ასამბლეის რეზოლუცია 2625 (XXV) — მეგობრული ურთიერთობების პრინციპების დეკლარაცია (1970) soft law | პრინციპი 1 | ძალით მოპოვებული ტერიტორია არ აღიარდება |
| ეუთოს (CSCE) ჰელსინკის დასკვნითი აქტი (1975) — პრინციპების დეკლარაცია soft law | პრინციპი III, IV | საზღვრების ხელშეუხებლობა; ტერიტორიული მთლიანობა |
| მონტევიდეოს კონვენცია სახელმწიფოთა უფლებებისა და მოვალეობების შესახებ (1933) | მუხ. 11 | ძალით მოპოვებული ტერიტორიის არაღიარების ვალდებულება |
| ვენის კონვენცია ხელშეკრულებების მიმართ სახელმწიფოთა სამართალმემკვიდრეობის შესახებ (1978) | მუხ. 11, 12 | საზღვრები და ტერიტორიული რეჟიმები სამართალმემკვიდრეობისას |
| საქართველოს კანონი „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ საქართველო | მუხ. 1, 2 | ოკუპირებული ტერიტორიების სამართლებრივი სტატუსი საქართველოს კანონით |
სასამართლო პრაქტიკა
- Island of Palmas (Netherlands/USA) — PCA, 1928
ეფექტიანი ოკუპაცია; ინტერტემპორალური სამართალი - Clipperton Island (France/Mexico) — არბიტრაჟი, 1931
უკაცრიელი ტერიტორია — სიმბოლური ოკუპაცია - Legal Status of Eastern Greenland (Denmark v. Norway) — PCIJ, 1933
სუვერენიტეტის განხორციელების ფორმები; ილენის დეკლარაცია - Minquiers and Ecrehos (France/United Kingdom) — ICJ, 1953
ისტორიული ტიტული vs ეფექტიანი კონტროლი - Temple of Preah Vihear (Cambodia v. Thailand), Merits — ICJ, 1962
აღიარება და estoppel (ქმედებით შებოჭვა) საზღვრის დავაში - Frontier Dispute (Burkina Faso/Mali) — ICJ, 1986
uti possidetis juris (როგორც ფლობდით) — ზოგადი პრინციპი - Territorial Dispute (Libya/Chad) — ICJ, 1994
ხელშეკრულებით დადგენილი საზღვრის სტაბილურობა - Land and Maritime Boundary between Cameroon and Nigeria — ICJ, 2002
ტიტული vs effectivités (ეფექტიანი მმართველობის აქტები) - Sovereignty over Pedra Branca/Pulau Batu Puteh (Malaysia/Singapore) — ICJ, 2008
სუვერენიტეტის გადასვლა ქცევით - Legal Consequences of the Separation of the Chagos Archipelago from Mauritius in 1965, AO — ICJ, 2019
ტერიტორიის გამოყოფა დეკოლონიზაციისას
კვირა 13. საერთაშორისო საზღვაო სამართალი; საერთაშორისო საჰაერო და კოსმოსური სამართალი
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 12. საერთაშორისო საზღვაო სამართალი; თავი 13. საჰაერო და კოსმოსური სამართალი
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 12. საზღვაო სამართალი (ინგლ. ორიგ., გვ. 173–197)
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 13. საჰაერო სივრცე და კოსმოსური სივრცე (ინგლ. ორიგ., გვ. 198–208)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| გაეროს კონვენცია საზღვაო სამართლის შესახებ (UNCLOS, 1982) | მუხ. 2, 3, 5, 7, 8, 17, 19, 33, 55, 56, 57, 76, 77, 86, 87, 89, 91, 92, 101, 110, 121, 136, 279, 287 | საზღვაო ზონები და თითოეულში სახელმწიფოს უფლებები; უვნებელი გავლა; ღია ზღვის თავისუფლება; მიკერძოება; კუნძულები; კაცობრიობის საერთო მემკვიდრეობა; დავები |
| ჩიკაგოს კონვენცია საერთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის შესახებ (1944) | მუხ. 1, 2, 5, 6, 17 | საჰაერო სივრცეზე სრული და ექსკლუზიური სუვერენიტეტი; რეგულარული vs არარეგულარული ფრენები; საჰაერო ხომალდის ეროვნება |
| ხელშეკრულება კოსმოსური სივრცის შესახებ (Outer Space Treaty, 1967) | მუხ. I, II, III, IV, VI, VII | კოსმოსის თავისუფლება; მითვისების აკრძალვა; მასობრივი განადგურების იარაღის აკრძალვა; სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა |
სასამართლო პრაქტიკა
- S.S. „Lotus“ (France v. Turkey) — PCIJ, 1927
იურისდიქცია ღია ზღვაზე შეჯახებისას (შდრ. UNCLOS მუხ. 97) - Corfu Channel (United Kingdom v. Albania), Merits — ICJ, 1949
უვნებელი გავლა საერთაშორისო სრუტეში - Fisheries (United Kingdom v. Norway) — ICJ, 1951
სწორი საბაზისო ხაზები - North Sea Continental Shelf (FRG/Denmark; FRG/Netherlands) — ICJ, 1969
კონტინენტური შელფი და დელიმიტაცია - Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. USA), Merits — ICJ, 1986
საჰაერო სივრცის დარღვევა; პორტების დანაღმვა - M/V „Saiga“ (No. 2) (Saint Vincent and the Grenadines v. Guinea) — ITLOS, 1999
დროშის სახელმწიფო; ცხელი დევნა; ძალის გამოყენება ზღვაზე - Maritime Delimitation in the Black Sea (Romania v. Ukraine) — ICJ, 2009
დელიმიტაციის სამსაფეხურიანი მეთოდი - South China Sea Arbitration (Philippines v. China) — PCA (UNCLOS VII დანართი), 2016
კუნძული vs კლდე (მუხ. 121); „ისტორიული უფლებები“
კვირა 14. საერთაშორისო დავების მშვიდობიანი გადაწყვეტის საშუალებანი
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 14. საერთაშორისო დავების მშვიდობიანი გადაწყვეტის საშუალებანი
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 18. სახელმწიფოთა შორის დავების მშვიდობიანი გადაწყვეტა (ინგლ. ორიგ., გვ. 273–305)
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| გაეროს წესდება (1945) | მუხ. 2(3), 33, 36, 37, 92, 93, 94, 96 | მშვიდობიანი საშუალებების ჩამონათვალი; ICJ — გაეროს მთავარი სასამართლო ორგანო; აღსრულება |
| მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) სტატუტი (1945) | მუხ. 34, 35, 36, 38, 41, 59, 60, 62, 63, 65 | იურისდიქცია (თანხმობის ოთხი ფორმა); დროებითი ღონისძიებები; გადაწყვეტილების ძალა; ჩარევა; საკონსულტაციო დასკვნა |
| გენ. ასამბლეის რეზოლუცია 37/10 — მანილის დეკლარაცია დავების მშვიდობიანი გადაწყვეტის შესახებ (1982) soft law | ნაწ. I, პარ. 3, პარ. 5, პარ. 13 | საშუალების თავისუფალი არჩევანი; საშუალებების ჩამონათვალი; ძალის აკრძალვა დავის გადაწყვეტისას |
| გაეროს კონვენცია საზღვაო სამართლის შესახებ (UNCLOS, 1982) | მუხ. 279, 287 | სავალდებულო მშვიდობიანი გადაწყვეტა; ფორუმის არჩევანი |
სასამართლო პრაქტიკა
- Alabama Claims (USA/United Kingdom) — არბიტრაჟი, 1872
თანამედროვე საერთაშორისო არბიტრაჟის დასაწყისი - Mavrommatis Palestine Concessions (Greece v. UK) — PCIJ, 1924
დავის განსაზღვრება; დიპლომატიური დაცვა - Interpretation of Peace Treaties with Bulgaria, Hungary and Romania, AO — ICJ, 1950
დავის არსებობა ობიექტური საკითხია - Monetary Gold Removed from Rome in 1943 — ICJ, 1954
მესამე სახელმწიფოს თანხმობის გარეშე სასამართლო ვერ იმსჯელებს - Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. USA), Jurisdiction and Admissibility — ICJ, 1984
მუხ. 36(2) — ფაკულტატური დათქმა - East Timor (Portugal v. Australia) — ICJ, 1995
Monetary Gold-ის პრინციპი erga omnes უფლებაზეც - LaGrand (Germany v. USA) — ICJ, 2001
მუხ. 41 — დროებითი ღონისძიებები სავალდებულოა - Application of CERD (Georgia v. Russian Federation), Preliminary Objections — ICJ, 2011
წინასწარი მოლაპარაკება, როგორც იურისდიქციის პირობა - Obligations concerning Negotiations relating to Cessation of the Nuclear Arms Race (Marshall Islands v. UK) — ICJ, 2016
დავის არსებობა: მოპასუხის „ინფორმირებულობა“
კვირა 15. საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი და შეიარაღებული კონფლიქტების რეგულირება
სახელმძღვანელოები
- სავალდებულო ალექსიძე — თავი 15. საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი. შეიარაღებული კონფლიქტების თავიდან აცილების, მათი წარმოების საშუალებებისა და წესების საერთაშორისო სამართლებრივი რეგულირება
- სავალდებულო მალანჩუკი — თავი 20. ომის წარმოება და სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა: ius in bello (ინგლ. ორიგ., გვ. 342–363)
- რეკომენდებული
მალანჩუკი — თავი 19. საერთაშორისო ომები, სამოქალაქო ომები და თვითგამორკვევის უფლება: ius ad bellum (ინგლ. ორიგ., გვ. 306–341)
ius ad bellum — ius in bello-სგან განსხვავება
პირველწყაროები — წაიკითხეთ დედანში
| დოკუმენტი | მუხლები | რატომ |
|---|---|---|
| ჟენევის I კონვენცია — დაჭრილები და ავადმყოფები (1949) | მუხ. 2, 3 | საერთო მუხლი 2 (საერთაშორისო კონფლიქტი, ოკუპაცია) და საერთო მუხლი 3 (შიდა კონფლიქტი) |
| ჟენევის III კონვენცია — სამხედრო ტყვეები (1949) | მუხ. 4, 13, 17, 118 | ვინ არის სამხედრო ტყვე; ჰუმანური მოპყრობა; დაკითხვა; რეპატრიაცია |
| ჟენევის IV კონვენცია — სამოქალაქო პირები (1949) | მუხ. 4, 27, 33, 47, 49, 53, 147 | დაცული პირები; კოლექტიური სასჯელი; დეპორტაცია და დასახლება; ქონების განადგურება; მძიმე დარღვევები |
| ჟენევის კონვენციების I დამატებითი ოქმი (1977) | მუხ. 1, 35, 36, 48, 50, 51, 52, 57, 85 | განსხვავების, პროპორციულობისა და სიფრთხილის პრინციპები; ახალი იარაღის შემოწმება |
| ჟენევის კონვენციების II დამატებითი ოქმი (1977) | მუხ. 1, 4, 13 | შიდა კონფლიქტის ზღვარი; სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვა |
| ჰააგის დებულება სახმელეთო ომის კანონებისა და ჩვეულებების შესახებ (1907) | მუხ. 22, 23, 25, 42, 43, 46 | საშუალებების შეზღუდვა; ოკუპაციის განსაზღვრება და ოკუპანტის მოვალეობები |
| ICRC — ჩვეულებითი საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის კვლევა (2005) soft law | წესი 1, 7, 14, 15 | ჩვეულებითი ნორმები: განსხვავება, პროპორციულობა, სიფრთხილე |
სასამართლო პრაქტიკა
- Legality of the Threat or Use of Nuclear Weapons, AO — ICJ, 1996
„კარდინალური პრინციპები“ — განსხვავება და ზედმეტი ტანჯვის აკრძალვა; Martens clause (მარტენსის დათქმა) - Prosecutor v. Tadić, Decision on Jurisdiction (Appeals Chamber) — ICTY, 1995
შეიარაღებული კონფლიქტის განსაზღვრება - Prosecutor v. Kupreškić et al. — ICTY, 2000
რეპრესალიები სამოქალაქო პირების წინააღმდეგ - Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory, AO — ICJ, 2004
ოკუპაცია; IHL და ადამიანის უფლებების ერთდროული მოქმედება - Armed Activities on the Territory of the Congo (DRC v. Uganda) — ICJ, 2005
ოკუპაცია ჰააგის დებულების მუხ. 42-ით; ოკუპანტის პასუხისმგებლობა - Georgia v. Russia (II) — ECtHR, 2021
2008 ომი: ოკუპაციის ფაზა, ტყვეებისადმი მოპყრობა, IHL-ის გამოყენება
კვირა 16. დასკვნითი შეფასება (ტესტი)
დასკვნითი შეფასება — ახალი საკითხავი არ არის. გაიმეორეთ კვირები 8–15 და კაზუსის მეთოდი (ILP-6).