iusgentes
N524 · მეთოდი

კაზუსის ამოხსნა — ILP-6

ექვსი საფეხური · დასკვნის სტილი (Gutachtenstil) · სამი ფორუმის სქემა

ICJECtHRICC

N524 · საერთაშორისო საჯარო სამართალი · ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი ლექტორი: გიორგი კობერიძე

ეს ბარათი ყველა სემინარზე და გამოცდაზე გამოგადგებათ. თან გქონდეთ.

რატომ არის საერთაშორისო კაზუსი სხვა

შიდასახელმწიფოებრივი საერთაშორისო
სასამართლო მოცემულია სავალდებულო იურისდიქცია არ არსებობს — ჯერ ფორუმი, მერე არსი
ნორმა კოდექსშია ჩვეულებითი ნორმა უნდა დაამტკიცო — პრაქტიკა + opinio juris
სუბიექტი = პირი სუბიექტი = სახელმწიფო ან ინდივიდი ან ორგანიზაცია — სხვადასხვა რეჟიმი

წესი №1: პასუხის პირველი წინადადება არასოდესაა „X-მა დაარღვია…“. პირველი წინადადება ყოველთვისაა „რომელ ფორუმზე და რის საფუძველზე დგას ეს საკითხი?”

ექვსი საფეხური (ILP-6)

① ფაქტები — 10 %

② ფორუმი — 20 % ⚠️ აქ ცდება ყველაზე მეტი

ორი სხვადასხვა ბარიერია:

იურისდიქცია დასაშვებობა
აქვს თუ არა სასამართლოს უფლებამოსილება შეიძლება თუ არა მისი გამოყენება ამ სარჩელზე, ახლა
წყარო: მხარეთა თანხმობა წყარო: ზოგადი სამართლებრივი პირობები
არ არსებობს → საქმე ვერ განიხილება არ არსებობს → სარჩელი უარყოფილია (შეიძლება ხელახლა)

იურისდიქცია ოთხ „ratione”-ზე მოწმდება: ratione personae (ვის შორის) · ratione materiae (რაზე) · ratione temporis (როდის) · ratione loci (სად)

③ გამოსაყენებელი სამართალი — 15 %

  1. ხელშეკრულება? მოქმედებდა თუ არა ორივე მხარისთვის ფაქტების დროს? დათქმა ხომ არ ზღუდავს?
  2. ჩვეულება? პრაქტიკა (გავრცელებული, ერთგვაროვანი, თანმიმდევრული) + opinio juris. persistent objector?
  3. სამართლის ზოგადი პრინციპი?
  4. იერარქია: jus cogens → გაეროს ქარტიის მუხ. 103 → lex specialis → lex posterior
  5. ინტერტემპორალური წესი: ქმედება ფასდება იმ დროს მოქმედი სამართლით.

④ საკითხები — 5 %

⑤ სუბსუმფცია — 40 % · კაზუსის გული

სტილი: დასკვნა მოდის ბოლოს (Gutachtenstil), არა დასაწყისში.

① ობერზაცი       „შესაძლოა, სახელმწიფო A-მ დაარღვია ვენის 1969 წლის კონვენციის მუხლი 26."
② დეფინიცია      „მუხლი 26 მოითხოვს: (ა) ძალაში მყოფი ხელშეკრულება,
                  (ბ) მხარეთა სავალდებულოობა, (გ) კეთილსინდისიერი შესრულება."
③ სუბსუმფცია     „(ა) ხელშეკრულება ძალაში შევიდა 2020-03-01, ფაქტები 2023 წლისაა → სრულდება.
                  (ბ) … (გ) …"
④ დასკვნა        „შესაბამისად, სახელმწიფო A-მ დაარღვია მუხლი 26."

⑥ შედეგი — 10 %

ფორუმი შედეგი
ICJ დარღვევა → სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა → რესტიტუცია → კომპენსაცია → სატისფაქცია
ECtHR დარღვევა → მუხ. 41 სამართლიანი დაკმაყოფილება → მუხ. 46 აღსრულება
ICC მსჯავრდება → მუხ. 77 სასჯელი → მუხ. 75 მსხვერპლთა რეპარაცია

სამი ფორუმის მოკლე სქემა

ECtHR — ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო

① დასაშვებობა (მუხ. 34, 35)
    მსხვერპლის სტატუსი(34) · იურისდიქცია(1) · ratione temporis/materiae
    შიდა საშუალებების ამოწურვა + 4 თვე (35(1))
    არაანონიმური, არა-დუბლიკატი (35(2))
    არა აშკარად დაუსაბუთებელი / მნიშვნელოვანი ზიანი (35(3))
② უფლების ტიპი
    აბსოლუტური (2, 3, 4(1), 7) → გამართლება შეუძლებელია
    კვალიფიცირებული (8–11)     → ↓ სამსაფეხურიანი ტესტი
③ ჩარევა თუ პოზიტიური ვალდებულება?
④ სამსაფეხურიანი ტესტი — თანმიმდევრული!
    1. „კანონით გათვალისწინებული"  → ხელმისაწვდომი · განჭვრეტადი
    2. ლეგიტიმური მიზანი            → §2-ის ჩამონათვალი ამომწურავია
    3. „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში"
       → მწვავე სოციალური საჭიროება + პროპორციულობა
       + „რელევანტური და საკმარისი მოტივები" + ნაკლებად მზღუდავი ალტერნატივა
       + მიხედულების ზღვარი
⑤ სპეციალური: 14 (დისკრიმინაცია, აქცესორული) · 15 (გადახვევა) · 18 (სხვა მიზნით შეზღუდვა)
⑥ მუხ. 41 → მუხ. 46

ICC — საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლო

① იურისდიქცია
    materiae(5): გენოციდი(6) · კაცობრიობის წინააღმდეგ(7) · სამხედრო(8) · აგრესია
    temporis(11) · ტერიტორია/მოქალაქეობა(12) · ამოქმედება(13) · ასაკი 18(26)
② დასაშვებობა(17) — კომპლემენტარობა
    ⚠️ ეროვნული იურისდიქცია უპირატესია!
    ICC ჩაერთვება მხოლოდ თუ სახელმწიფო "unwilling or unable genuinely" (17(2)-(3))
    + სიმძიმე(17(1)(d)) + ne bis in idem(20)
③ გამოსაყენებელი სამართალი(21)
④ ობიექტური მხარე = კონტექსტუალური ელემენტი + ძირითადი ქმედება
    გენოციდი(6): დაცული ჯგუფი — ეროვნული/ეთნიკური/რასობრივი/რელიგიური (ამომწურავი!)
    კაცობრ.(7): „ფართომასშტაბიანი ან სისტემატური" თავდასხმა სამოქალაქო მოსახლეობაზე + პოლიტიკა
    სამხედრო(8): შეიარაღებული კონფლიქტი + nexus; ჯერ IAC/NIAC კლასიფიკაცია!
⑤ სუბიექტური მხარე(30): განზრახვა + ცოდნა
    გენოციდი → dolus specialis (ჯგუფის განადგურების განზრახვა როგორც ასეთის)
⑥ პასუხისმგებლობის ფორმა(25, 28)
⑦ გამომრიცხველი გარემოებები(31–33) · იმუნიტეტი არ მოქმედებს(27) · ხანდაზმულობა არ ვრცელდება(29)
⑧ მუხ. 77 სასჯელი · მუხ. 75 რეპარაცია

ICJ — მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო

① ratione personae — სტატუტი 34(1): მხოლოდ სახელმწიფოები!
② თანხმობა (36) — ოთხი ფორმა:
    1. სპეციალური შეთანხმება (compromis)            36(1)
    2. კომპრომისული დათქმა ხელშეკრულებაში            36(1)  ← შეამოწმე წინაპირობები!
    3. ფაკულტატური დეკლარაცია                        36(2)  ← ორმხრივობა: მოპასუხეს
                                                              შეუძლია შენი დათქმა გამოიყენოს
    4. forum prorogatum
   36(6) — იურისდიქციაზე დავას თავად სასამართლო წყვეტს
③ დასაშვებობა: standing · დიპლომატიური დაცვა (მოქალაქეობა + საშუალებების ამოწურვა)
    · აუცილებელი მესამე მხარე (Monetary Gold) · mootness
④ გამოსაყენებელი სამართალი (38(1)): კონვენციები · ჩვეულება · ზოგადი პრინციპები
    · დამხმარე საშუალებები
   ⚠️ მუხ. 59 — გადაწყვეტილება სავალდებულოა მხოლოდ მხარეებისთვის, ამ საქმეზე.
      ICJ-ის გადაწყვეტილება „precedent" არ არის!
⑤ დროებითი ღონისძიებები (41): prima facie იურისდიქცია + უფლებების დამაჯერებლობა
    + კავშირი + გადაუდებლობა/გამოუსწორებელი ზიანი
⑥ ARSIWA: მიკუთვნება → დარღვევა → გამომრიცხველი გარემოებები → სრული რეპარაცია
⑦ საკონსულტაციო დასკვნა: ქარტია 96 + სტატუტი 65 — სახელმწიფოთა თანხმობა არ მოითხოვება,
    დასკვნა არასავალდებულოა

ოთხი კონტექსტის გასაღები

ადამიანის უფლებები (კვ. 9)

რეჟიმი (უნივერსალური/რეგიონული) → ვალდებულების ტიპი (respect/protect/fulfil) → ICCPR დაუყოვნებელი ↔︎ ICESCR 2(1) პროგრესული რეალიზაცია → ექსტრატერიტორიულობა → აბსოლუტური ↔︎ შეზღუდვადი ↔︎ გადახვევადი (ICCPR 4 / ECHR 15) → დათქმა (VCLT 19(c))

საზღვაო სამართალი (კვ. 13)

ყოველთვის დაიწყე ზონით:

საბაზისო ხაზი → შიდა წყლები → ტერიტორიული ზღვა 12 (მუხ. 2, 3)
  → მიმდებარე ზონა 24 (33: მხოლოდ საბაჟო/ფისკალური/საიმიგრაციო/სანიტარიული)
  → EEZ 200 (55–57: სუვერენული უფლებები, არა სუვერენიტეტი!)
  → კონტინენტური შელფი (76: ipso facto)
  → ღია ზღვა (86, 87; დროშის სახელმწიფო — 92)
  → რაიონი (Part XI)

რეჟიმები: მშვიდობიანი გავლა (17, 19) · ცხელი დევნა (111) · მეკობრეობა (100) · კუნძული ↔︎ კლდე (121(3): კლდეს EEZ/შელფი არ აქვს) დელიმიტაცია: 15 (ტერ. ზღვა) · 74/83 (EEZ/შელფი — „სამართლიანი გადაწყვეტა”) დავა — Part XV (არ გამოტოვო!): 279 → 283 → 286 → 287 ფორუმის არჩევა (დეკლარაციის გარეშე → დანართი VII არბიტრაჟი) · 290 დროებითი ღონისძიებები · 292 გემის გათავისუფლება (10 დღე, მხოლოდ დროშის სახელმწიფო) · 297/298 გამონაკლისები

სისხლის სამართალი (კვ. 11)

სრული სქემა ზემოთ. დაიმახსოვრე: სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა (ARSIWA) და ინდივიდის პასუხისმგებლობა (რომის სტატუტი) — ორი დამოუკიდებელი რეჟიმია. ერთი შეიძლება დადგეს, მეორე — არა.

ხელშეკრულებათა სამართალი (კვ. 6) — VCLT 1969

1  ხელშეკრულებაა?                        2(1)(a) — დასახელებას მნიშვნელობა არ აქვს
2  VCLT ვრცელდება?                       4 — არაუკუქცევადობა; თუ არა → ჩვეულება
3  დადება, ძალაში შესვლა                 7, 11–16, 24; 18 — საგნის/მიზნის ხელყოფა
4  დათქმა                                19 (19(c) საგანი და მიზანი!), 20, 21, 23
                                         ⚠️ დათქმა ≠ ინტერპრეტაციული დეკლარაცია
5  განმარტება                            31 (კეთილსინდისიერება + ჩვეულებრივი მნიშვნელობა
                                         + კონტექსტი + საგანი/მიზანი; 31(3)(c))
                                         32 travaux — მხოლოდ დამადასტურებლად/ბუნდოვანებისას
                                         33 მრავალენოვანი ტექსტები
6  მესამე სახელმწიფოები                  34–38 pacta tertiis
7  შესრულება                             26 pacta sunt servanda; 27 შიდა სამართალი ≠ გამართლება
8  ნამდვილობა                            46 · 48 · 49 · 50 · 51 · 52 · 53 jus cogens
9  შეწყვეტა/შეჩერება                     54 · 56 · 60 არსებითი დარღვევა · 61 · 62 rebus sic
                                         stantibus (62(2)(a): საზღვრები გამონაკლისია) · 64
10 პროცედურა                             65–68; 66 — jus cogens-ის დავა ICJ-ში

როგორ შეფასდება (20 ქულა)

კრიტერიუმი ქულა რას ვაფასებ
ფორუმი 4 იურისდიქცია და დასაშვებობა გამიჯნულია; ოთხივე ratione შემოწმებულია
ნორმის იდენტიფიკაცია 4 ზუსტი აქტი + მუხლი + პუნქტი; წყაროს ტიპი; ინტერტემპორალურობა
სუბსუმფცია 6 ელემენტებად დაშლა; თითო ელემენტი ფაქტთან; აქცენტი სადავოზე; Gutachtenstil
კონტრარგუმენტი 3 მოპასუხის საუკეთესო პოზიცია ჩამოყალიბებული და დამუშავებული
შედეგი და სტრუქტურა 3 სამართლებრივი შედეგი; სტრუქტურა; ტერმინოლოგია
20 ბენდები: 15–20 · 10–14 · 5–9 · 1–4 · 0

გამოცდაზე: 3 ღია კითხვა (კაზუსი) = 7 + 7 + 6 = 20 ქულა · 10 დახურული = 10 ქულა.

12 ყველაზე ხშირი შეცდომა

  1. პირდაპირ არსზე გადასვლა — ფორუმის გამოკვლევის გარეშე
  2. იურისდიქციისა და დასაშვებობის აღრევა
  3. ECtHR: პირდაპირ პროპორციულობაზე გადახტომა — ტესტი თანმიმდევრულია
  4. ICC: კომპლემენტარობის შებრუნებული გაგება — ეროვნული სასამართლო უპირატესია
  5. სახელმწიფოსა და ინდივიდის პასუხისმგებლობის აღრევა
  6. „სუვერენიტეტი” და „სუვერენული უფლებები” ერთმანეთში (UNCLOS 2 ↔︎ 56)
  7. Part XV-ის გამოტოვება საზღვაო კაზუსში
  8. დასკვნა დასაწყისში (Urteilsstil) — დასკვნა ბოლოს
  9. მუხლის ნომრის გარეშე ციტირება
  10. ფაქტის გამოგონება, რომელიც კაზუსში არ არის
  11. ინტერტემპორალურობის იგნორირება — ნორმა ფაქტების დროისთვის
  12. ICJ-ის გადაწყვეტილების „precedent”-ად მოხსენიება — სტატუტის მუხ. 59

სად ვნახო ტექსტები

დოკუმენტი სად
ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია echr.coe.int → „Convention”
რომის სტატუტი icc-cpi.int → „Rome Statute”
გაეროს ქარტია + ICJ-ის სტატუტი un.org/about-us/un-charter · icj-cij.org
UNCLOS 1982 un.org/depts/los
ვენის კონვენცია ხელშეკრულებათა სამართლის შესახებ (1969) treaties.un.org
სახელმძღვანელო (CC-BY-SA 4.0) OpenRewi, Public International Law: A Multi-Perspective Approach
ქართული კანონმდებლობა matsne.gov.ge

ლიცენზია: ეს ბარათი — CC BY-SA 4.0. ციტირებული საერთაშორისო დოკუმენტები ოფიციალური საჯარო ტექსტებია.

საერთაშორისო სასამართლოების სისტემა →